მოვლენის დრო და მოქმედების წარმოდგენის გზა
სასწავლო ცხრილებში ჩვეულებრივ 12 კომბინაციას აჩვენებენ: Present, Past და Future ერთიანდება Simple, Continuous, Perfect და Perfect Continuous ფორმებთან. ეს სახელების მოსახერხებელი სასწავლო სისტემაა და არა მტკიცება, რომ ინგლისურ ზმნას დროის 12 განსხვავებული დაბოლოება აქვს. მომავალზე, მაგალითად, მხოლოდ will-ით არ ვსაუბრობთ: გამოიყენება going to, აწმყოს ფორმები და სხვა კონსტრუქციებიც.
Simple ფაქტს, ჩვევას ან მთლიან მოვლენას წარმოაჩენს. Continuous მოქმედებას მიმდინარეობისას გვიჩვენებს. Perfect წინარე სიტუაციას ათვლის წერტილთან აკავშირებს: აწმყოსთან, წარსულთან ან მომავალთან. Perfect Continuous ყურადღებას ამ წერტილამდე დაწყებულ პროცესზე, მის ხანგრძლივობაზე ან შესამჩნევ შედეგებზე ამახვილებს.
Perfect ყოველთვის დასრულებას არ ნიშნავს: მდგომარეობა შეიძლება კვლავ გრძელდებოდეს. Continuous ყოველთვის უწყვეტ მოქმედებას არ აღნიშნავს: შეიძლება გარკვეულ პერიოდში განმეორებით საქმიანობას აღწერდეს. ქართული თარგმანი სიტუაციის გაგებაში გეხმარება, თუმცა ინგლისური ფორმების ყველა განსხვავებას ყოველთვის ვერ ასახავს. ქართული დროისა და ასპექტის ფორმებს ინგლისურ ფორმებთან ურთიერთცალსახა შესაბამისობა არ აქვს.
- I work from home.
- სახლიდან ვმუშაობ.მუშაობის ჩვეულებრივი წესია და არა ამ წუთის აღწერა.
- I am working from home this week.
- ამ კვირაში სახლიდან ვმუშაობ.ამჟამინდელ პერიოდში დროებითი სიტუაციაა.
დროის 12 კონსტრუქციის ცხრილი
ფორმულებში S ქვემდებარეს აღნიშნავს, V ზმნის საწყისი ფორმაა to-ს გარეშე, V2 არის Past Simple-ის ფორმა, V3 კი ზმნის მესამე ფორმაა, რომელსაც past participle, ანუ წარსული დროის მიმღეობა ეწოდება. წესიერი ზმნების V2 და V3 -ed-ით ბოლოვდება; არაწესიერი ზმნების ფორმები უნდა გადაამოწმო: write - wrote - written. V-ing აღნიშნავს ფორმას -ing დაბოლოებით.
ცხრილში მოცემულია მოქმედებითი გვარის მტკიცებითი ფორმები. Simple-ში be-ს ფორმებია am/is/are და was/were. მომავლის ფორმულა will-ით მომავალზე საუბრის ერთ გავრცელებულ გზას აჩვენებს და სხვა გზებს არ ანაცვლებს.
| კონსტრუქცია | ფორმულა | რას ვუსვამთ ხაზს | მაგალითი | თარგმანი |
|---|---|---|---|---|
| Present Simple | S + V / V-s | ჩვევა, ფაქტი, მდგომარეობა | Mia checks the stock every morning. | მია მარაგს ყოველ დილით ამოწმებს. |
| Present Continuous | S + am/is/are + V-ing | მიმდინარე პროცესი ან დროებითი სიტუაცია | Mia is checking the stock now. | მია ახლა მარაგს ამოწმებს. |
| Present Perfect | S + have/has + V3 | შედეგი, გამოცდილება ან პერიოდი აწმყომდე | Mia has checked all the shelves. | მიამ ყველა თარო შეამოწმა. |
| Present Perfect Continuous | S + have/has been + V-ing | აწმყომდე მიმდინარე პროცესი და მისი ხანგრძლივობა | Mia has been checking the stock for an hour. | უკვე ერთი საათია, რაც მია მარაგს ამოწმებს. |
| Past Simple | S + V2 | მოვლენა წარსულის დასრულებულ პერიოდში | Mia checked the stock yesterday. | მიამ მარაგი გუშინ შეამოწმა. |
| Past Continuous | S + was/were + V-ing | წარსულის გარკვეულ მომენტში მიმდინარე პროცესი | Mia was checking the stock when I called. | როცა დავრეკე, მია მარაგს ამოწმებდა. |
| Past Perfect | S + had + V3 | წარსულის სხვა მომენტზე ადრინდელი სიტუაცია | Mia had checked the stock before the shop opened. | მაღაზიის გახსნამდე მიას მარაგი უკვე შემოწმებული ჰქონდა. |
| Past Perfect Continuous | S + had been + V-ing | პროცესი, რომელიც წარსულის მომენტამდე გარკვეული ხნით გრძელდებოდა | Mia had been checking the stock for an hour when I arrived. | როცა მივედი, უკვე ერთი საათი იყო, რაც მია მარაგს ამოწმებდა. |
| Future Simple | S + will + V | ვარაუდი, დაპირება ან გადაწყვეტილება | Mia will check the stock tomorrow. | მია მარაგს ხვალ შეამოწმებს. |
| Future Continuous | S + will be + V-ing | მომავლის გარკვეულ მომენტში მიმდინარე პროცესი | At nine tomorrow, Mia will be checking the stock. | ხვალ ცხრაზე მია მარაგის შემოწმებით იქნება დაკავებული. |
| Future Perfect | S + will have + V3 | მომავლის ვადისთვის მიღებული შედეგი | Mia will have checked the stock by ten. | ათისთვის მიას მარაგი უკვე შემოწმებული ექნება. |
| Future Perfect Continuous | S + will have been + V-ing | პროცესის ხანგრძლივობა მომავლის მომენტისთვის | By ten, Mia will have been checking the stock for two hours. | ათისთვის უკვე ორი საათი იქნება, რაც მია მარაგს ამოწმებს. |
- Present Simple: მარტივი აწმყო დრო
- Present Continuous: აწმყოს განგრძობითი დრო
- Past Simple: მარტივი წარსული დრო
- Past Continuous: წარსულში მიმდინარე მოქმედება
- Present Perfect: წარსულის კავშირი აწმყოსთან
- Past Perfect: მოქმედება წარსულის სხვა მომენტამდე
- Future Simple: მომავალი will-ით
- Present Perfect Continuous: მოქმედება აწმყომდე
- Past Perfect Continuous: პროცესი წარსულის მომენტამდე
- Future Continuous: მომავლის განგრძობითი დრო
- Future Perfect: შედეგი მომავლის გარკვეული მომენტისთვის
- Future Perfect Continuous: ხანგრძლივობა მომავლის მომენტისთვის
როგორ იწარმოება კითხვა და უარყოფა
თუ კონსტრუქციაში დამხმარე ზმნა უკვე არის, ჩვეულებრივ კითხვაში პირველი დამხმარე ზმნა ქვემდებარის წინ გადადის. უარყოფისას not პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ დგას. დანარჩენი ნაწილების მიმდევრობა უცვლელია: has been working - Has she been working? - She has not been working.
Present Simple-სა და Past Simple-ში ჩვეულებრივ ძირითად ზმნებთან კითხვასა და უარყოფაში საჭიროა do, does ან did. მათ შემდეგ გამოიყენება V, -s დაბოლოებისა და წარსულის ფორმის გარეშე. გამონაკლისია be: ის კითხვასა და უარყოფას do-ს გარეშე აწარმოებს. ქვემდებარის შესახებ ნეიტრალურ კითხვაში სხვა წყობა გვაქვს: Who called? აქ do საჭირო არ არის.
| მტკიცებითი წინადადება | კითხვა | უარყოფა |
|---|---|---|
| You sent the file. | Did you send the file? | You did not send the file. |
| She is reading. | Is she reading? | She is not reading. |
| They will have arrived. | Will they have arrived? | They will not have arrived. |
- Did you send the file?
- ფაილი გაგზავნე?წარსულს did გამოხატავს; send საწყის ფორმაში რჩება.
- She is not reading.
- ის ახლა არ კითხულობს.Not დგას is-ის შემდეგ; დამატებითი do არ გვჭირდება.
როგორ შევარჩიოთ ფორმა აზრის მიხედვით
დაიწყე ათვლის წერტილით: აწმყოზე საუბრობ, წარსულის სიტუაციას აღწერ თუ მომავლის მომენტს წარმოიდგენ? შემდეგ გადაწყვიტე, მოვლენის მთლიანად ჩვენება გჭირდება, მისი მიმდინარეობის აღწერა თუ არჩეულ მომენტამდე მომხდარზე საუბარი. ერთი და იგივე ზმნა სხვადასხვა ფორმას იღებს, როცა სათქმელი იცვლება.
ქართული ზმნის დაბოლოება პირდაპირ არ გადაიტანო ინგლისურში. „ვკითხულობდი“ შეიძლება გუშინდელ საქმიანობას ან საღამოს რვაზე მიმდინარე პროცესს აღწერდეს; წიგნზე საუბრისას კი მთავარი შეიძლება მისი წაკითხვის გამოცდილება იყოს. ინგლისურში ამ სიტუაციებისთვის ფორმები განსხვავდება, რადგან მსმენელს სხვადასხვა ცნობას ვაწვდით.
- განსაზღვრე კონტექსტი დაასახელე პერიოდი ან მოვლენა, რომელთან მიმართებითაც მოქმედებას აღწერ. წარსულისა და მომავლის Perfect ფორმებისთვის მკაფიო ათვლის წერტილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
- გამოყავი მთავარი სათქმელი ფაქტი: Simple; მომენტში მიმდინარე პროცესი: Continuous; ათვლის წერტილზე ადრინდელი სიტუაცია: Perfect; წინარე საქმიანობის ხაზგასმა: Perfect Continuous. ეს საწყისი ორიენტირია, რომელსაც შემდეგ ზმნის მნიშვნელობის მიხედვით აზუსტებ.
- შეამოწმე ფორმა იპოვე პირველი დამხმარე ზმნა, შეუთანხმე ქვემდებარეს და გადაამოწმე, მის შემდეგ V, V3 თუ V-ing არის საჭირო.
- I read the instructions yesterday.
- ინსტრუქცია გუშინ წავიკითხე.მოვლენა წარსულის დასრულებულ პერიოდშია; read აქ Past Simple-ის ფორმაა.
- I was reading the instructions when the alarm rang.
- ინსტრუქციას ვკითხულობდი, როცა განგაშის სიგნალი გაისმა.მიმდინარე პროცესი სხვა მოვლენის ფონია.
განსხვავებები, რომელთა წყვილებად შედარება სასარგებლოა
Present Simple და Present Continuous ხშირად ჩვეულებრივ მოქმედებასა და დროებით სიტუაციას განასხვავებს. Past Simple და Past Continuous წარსულის მოვლენასა და მიმდინარე პროცესს გამოყოფს. Present Perfect და Past Simple კი გვიჩვენებს განსხვავებას აწმყოდან დანახულ წინარე სიტუაციასა და წარსულის დასრულებულ პერიოდში მომხდარ მოვლენას შორის. ეს მნიშვნელობების განსხვავებებია და არა აუცილებელი დროის მაჩვენებლების სამი სია.
Perfect Simple-სა და Perfect Continuous-ში ხშირად განსხვავდება მთავარი აქცენტი: რამდენი რამ გაკეთდა თუ რას აკეთებდა ადამიანი. თუმცა live-სა და work-თან ორივე ფორმა შეიძლება აწმყომდე მიმდინარე სიტუაციას აღწერდეს. მარტო for-ის არსებობა Continuous-ს არ მოითხოვს. ფორმა იმის მიხედვით შეარჩიე, რისი თქმა გინდა.
- I have repaired three chairs today.
- დღეს სამი სკამი შევაკეთე.ვუთითებთ დასრულებული შედეგების რაოდენობას აწმყომდე არსებულ პერიოდში.
- I have been repairing chairs all morning.
- მთელი დილაა სკამებს ვაკეთებ.საქმიანობას ვაღწერთ; გამზადებული სკამების რაოდენობა არ არის მითითებული.
დროის მაჩვენებლები, მდგომარეობის ზმნები და ხშირი შეცდომები
Yesterday და last Friday ჩვეულებრივ წარსულის დასრულებულ პერიოდს აღნიშნავს; since პერიოდის დასაწყისს მიუთითებს, for მის ხანგრძლივობას, by კი ზღვარს, რომლისთვისაც შედეგს ან ხანგრძლივობას ვაფასებთ. თუმცა ერთი სიტყვა სხვადასხვა ფორმასთან შეიძლება შეგვხვდეს. მაგალითად, tomorrow შეეფერება როგორც გადაწყვეტილებას will-ით, ისე შეთანხმებულ გეგმას Present Continuous-ით.
Know, own და believe მდგომარეობის მნიშვნელობით ჩვეულებრივ Continuous-ში არ გამოიყენება. „უკვე ერთი წელია, რაც ეს ვიცი“ გამოითქმის have known ფორმით და არა have been knowing-ით. შეზღუდვა მნიშვნელობას ეხება: think „მიჩნევის“ მნიშვნელობით აზრს გამოხატავს, think about კი „რაიმეზე ფიქრის“ მნიშვნელობით პროცესს შეიძლება აღწერდეს.
არ აურიო V2 და V3: დამხმარე have-ის შემდეგ საჭიროა written და არა wrote. Does-ის შემდეგ -s არ დატოვო: Does she work? ქართულად მოქმედების დასრულება ავტომატურად Perfect-ს არ ნიშნავს: „ეს გუშინ ვიყიდე“ მოითხოვს Past Simple-ს, რადგან წარსულის დასრულებულ პერიოდზე ვსაუბრობთ.
- I have known this route for years.
- ეს მარშრუტი წლებია ვიცი.
- I have been thinking about a different route.
- სხვა მარშრუტზე ვფიქრობ.Think about საქმიანობას აღნიშნავს, ამიტომ Continuous აქ შესაფერისია.
რომელი ფორმები ვისწავლოთ თავდაპირველად
თუ ჩვევებზე Present Simple-ით უკვე საუბრობ, ამ ცოდნას დაეყრდენი: დაამატე ახლა მიმდინარე პროცესი, წარსულის დასრულებული მოვლენები და მომავალზე საუბრის ძირითადი გზები. შემდეგ შეადარე Past Continuous და Past Simple, ასევე Present Perfect და დასრულებული წარსულის აღწერა. Perfect Continuous-ისა და მომავლის Perfect ფორმების გაგება მათი შემადგენელი ნაწილების გაცნობის შემდეგ უფრო მოსახერხებელია. იშვიათი ფორმების თავიდანვე გამოყენება აუცილებელი არ არის.
Luveng-ის კურსში 400 გაკვეთილია: ოთხი შიდა სასწავლო ეტაპი, თითოეულში 100 გაკვეთილით. „პირველი წინადადებები“ მოიცავს be-ს, არტიკლებს, ნაცვალსახელებსა და there is-ს; „ყოველდღიური ცხოვრება“ მოიცავს Present Simple-ს, რაოდენობის გამოხატვასა და can-ს; „გუშინ, ახლა, ხვალ“ მოიცავს Continuous-ს, Past Simple-ს, going to-ს, will-სა და Past Continuous-ს; „თავისუფალი კომუნიკაცია“ კი შედარებებს, მოდალურ ზმნებს, პირველი ტიპის პირობით წინადადებებს, Present Perfect-სა და ვნებით გვარს.
ეტაპების სახელები CEFR-ის დონეებს არ აღნიშნავს და კურსი სერტიფიცირებულ A1-B2 პროგრამად არ არის წარმოდგენილი. ცნობარში სტატიის არსებობა არ ნიშნავს, რომ ეს კონსტრუქცია კურსის პროგრამაშიც შედის. კატალოგის ნახვა თავისუფლად შეგიძლია; კურსის სავარჯიშოებისთვის ანგარიში და Premium გჭირდება. ეტაპის გაკვეთილები თანმიმდევრობით იხსნება, დასრულებულების გამეორება კი შესაძლებელია. კურსის პროგრესი ანგარიშში ინახება. ქვემოთ მოცემული მოკლე სავარჯიშოები ცნობარის საჯარო, უფასო ნაწილია და კურსის პროგრესს არ ინახავს.
შეამოწმე ფორმა და ათვლის წერტილი
ყოველ დავალებაში მოცემულია კონტექსტი ან პირდაპირ დასახელებულია საჭირო კონსტრუქცია. პასუხის არჩევის შემდეგ განმარტებას შეადარე არა მხოლოდ ზმნის დაბოლოება, არამედ მთელი წინადადების მნიშვნელობაც.