პროცესი წარსულიდან აწმყომდე
Present Perfect Continuous-ის ათვლის წერტილი ახლაა. საქმიანობა საუბრის მომენტამდე დაიწყო, ხოლო მოსაუბრე პროცესის უკვე გავლილ ნაწილს აწმყოდან განიხილავს. ხანგრძლივობის პირდაპირ დასახელება შეიძლება, თუმცა აუცილებელი არ არის: ზოგჯერ უფრო მნიშვნელოვანია ავხსნათ, რას აკეთებდა ადამიანი.
ფორმა განმეორებით საქმიანობასაც შეეფერება. თუ ადამიანი უკვე ერთი თვეა საღამოობით მეცადინეობს, ეს მთელი თვის განმავლობაში უწყვეტ სწავლას არ ნიშნავს. Continuous ცალკეულ გამეორებებს მიმდინარე საქმიანობად აერთიანებს. კონტექსტი გვიჩვენებს, გრძელდება თუ არა ის უშუალოდ ამ წუთშიც.
- I have been sorting these photos for an hour, and there are still two folders left.
- უკვე ერთი საათია, რაც ამ ფოტოებს ვახარისხებ, და კიდევ ორი საქაღალდე დამრჩა.პროცესი აწმყომდე გრძელდება; საქმე ჯერ არ დასრულებულა.
- We have been meeting online every Thursday since March.
- მარტიდან ყოველ ხუთშაბათს ონლაინ ვხვდებით.რეგულარული შეხვედრებია და არა ერთი უწყვეტი მოქმედება.
წარმოება: have ან has, been და -ing
I, you, we, they-სთან გამოიყენება have, he, she, it-სთან კი has. Been უცვლელია, ხოლო ძირითადი ზმნა -ing დაბოლოებას იღებს. კითხვაში have ან has ქვემდებარის წინ დგას; უარყოფაში not მას უშუალოდ მოსდევს. ამ კონსტრუქციაში do და does არ გვჭირდება.
შემოკლებისას I have ხდება I've, she has ხდება she's, have not ხდება haven't, has not კი hasn't. She's been working-ში 's ნიშნავს has-ს და არა is-ს. მოკლე პასუხში პირველი დამხმარე ზმნა მეორდება: Yes, she has. / No, she hasn't.
შეამოწმე -ing ფორმის მართლწერა: write - writing, lie - lying, sit - sitting, open - opening. თანხმოვნის გაორმაგება სიტყვის აგებულებასა და მახვილზეა დამოკიდებული; ყველა ზმნის ბოლო ასო არ ორმაგდება.
| ტიპი | სქემა | მაგალითი და თარგმანი |
|---|---|---|
| მტკიცებითი წინადადება | S + have/has been + V-ing | She has been checking the figures. - ის რიცხვით მონაცემებს ამოწმებს. |
| უარყოფა | S + have/has not been + V-ing | She has not been checking the figures. - ამ ხნის განმავლობაში ის რიცხვით მონაცემებს არ ამოწმებდა. |
| ზოგადი კითხვა | Have/Has + S + been + V-ing? | Has she been checking the figures? - ის რიცხვით მონაცემებს ამოწმებდა? |
| სპეციალური კითხვა | How long + have/has + S + been + V-ing? | How long has she been checking the figures? - რამდენი ხანია, რაც ის რიცხვით მონაცემებს ამოწმებს? |
For, since და კითხვა How long
For ხანგრძლივობას აღნიშნავს: for twenty minutes, for six months. Since პერიოდის დასაწყისს ასახელებს: since noon, since September. Since-ს შეიძლება მთელი წინადადებაც მოჰყვეს იმ მოვლენის შესახებ, საიდანაც დროს ვითვლით: since we moved. ასეთი დასრულებული მოვლენა დამოკიდებულ წინადადებაში ჩვეულებრივ Past Simple-ით გადმოიცემა.
How long აწმყომდე ხანგრძლივობაზე კითხულობს. შეადარე When did you start?: მეორე კითხვა დასაწყისის დასახელებას ითხოვს და არა ხანგრძლივობას. For მხოლოდ Perfect Continuous-ს არ ეკუთვნის: I worked there for a year წარსულის დასრულებულ პერიოდს აღწერს, I have known her for a year კი კვლავ მიმდინარე მდგომარეობას. ქართული თარგმანის ერთი სიტყვა ან თანდებული ინგლისურ for-სა და since-ს ავტომატურად არ განსაზღვრავს: უნდა გაარჩიო პერიოდის სიგრძე და მისი დასაწყისი.
- They have been repairing the lift since Monday.
- ისინი ორშაბათიდან ლიფტს აკეთებენ.
- I have been using this desk since we moved into the office.
- ამ მაგიდას მას შემდეგ ვიყენებ, რაც ამ ოფისში გადმოვედით.
- How long have you been looking for a flat?
- რამდენი ხანია ბინას ეძებ?ვეკითხებით ძიების ხანგრძლივობას, რომელიც ახლა აქტუალურია.
ბოლოდროინდელი საქმიანობა და მისი კვალი
Present Perfect Continuous ახლანდელ სიტუაციას ბოლოდროინდელი საქმიანობით ხსნის. ადამიანს კიბეზე ასვლის შემდეგ სუნთქვა აქვს გახშირებული, მუშაობის შემდეგ ხელები საღებავით აქვს დასვრილი ან მაგიდაზე დოკუმენტები აქვს გაშლილი. პროცესი შეიძლება უკვე დასრულებული იყოს, თუმცა მისი კვალი ახლაა მნიშვნელოვანი.
ამიტომ წესი „მოქმედება აუცილებლად გრძელდება“ ზუსტი არ არის. შეწყვეტის მკაფიოდ საჩვენებლად კონტექსტი დაამატე: now I am taking a break. ხოლო თუ კონკრეტული დასრულებული შედეგის დასახელება გჭირდება, მაგალითად, მთლიანად შეღებილი კარის, უფრო ხშირად Present Perfect Simple გამოდგება. ორივე ფორმა შეიძლება აწმყოს უკავშირდებოდეს; განსხვავდება ის, რას ვამბობთ.
- My sleeves are wet because I have been washing the windows.
- სახელოები სველი მაქვს, რადგან ფანჯრებს ვრეცხავდი.მნიშვნელოვანია საქმიანობის კვალი და არა გარეცხილი ფანჯრების რაოდენობა.
- I have been carrying boxes, but now I am taking a break.
- ყუთებს ვეზიდებოდი, ახლა კი ვისვენებ.პროცესი საუბრის მომენტამდე შეწყდა; Continuous მაინც შესაფერისია.
Present Perfect თუ Present Perfect Continuous
Present Perfect Simple დასრულებული შედეგისა და გაკეთებულის რაოდენობის გადმოსაცემად მოსახერხებელია: have written four emails. Present Perfect Continuous საქმიანობას გამოყოფს: have been writing emails. მეორე შემთხვევაში არ უნდა დავასკვნათ, რომ არცერთი წერილი არ არის მზად: ფორმა უბრალოდ დასრულებული წერილების რაოდენობას არ ასახელებს.
Live, work, teach-სა და ზოგიერთ სხვა ზმნასთან ორივე ფორმა შეიძლება კვლავ მიმდინარე სიტუაციას აღწერდეს. I have worked here for five years და I have been working here for five years ორივე დასაშვებია; Continuous პროცესს უფრო გამოკვეთს. Simple-ის გამოყენება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მუშაობა დასრულდა, Continuous კი მის დროებითობას არ ამტკიცებს.
Present Continuous ამჟამინდელ სიტუაციას აჩვენებს ისე, რომ მის წინარე პერიოდზე მითითება აუცილებელი არ არის: I am waiting outside. Present Perfect Continuous გასულ პერიოდთან კავშირს ამატებს: I have been waiting outside for twenty minutes. Past Simple გამოდგება, როცა საქმიანობას წარსულის დასრულებული პერიოდის მოვლენად წარმოაჩენ, მაგალითად, yesterday afternoon-ს უკავშირებ. თუ იმავე პერიოდის კონკრეტულ მომენტში მიმდინარე პროცესს აღწერ, Past Continuous-იც შეიძლება გამოიყენო.
| მაგალითი | თარგმანი | რას ვამბობთ |
|---|---|---|
| I have translated six pages. | ექვსი გვერდი ვთარგმნე. | დასრულებული გვერდების რაოდენობა. |
| I have been translating this chapter all morning. | მთელი დილაა, რაც ამ თავს ვთარგმნი. | საქმიანობა და მასზე დახარჯული დრო. |
| I am translating a chapter this week. | ამ კვირაში ერთ თავს ვთარგმნი. | ამჟამინდელი დროებითი სამუშაო. |
მდგომარეობის ზმნები: როდის გვჭირდება Simple
Know, believe, own და need ჩვეულებრივი მნიშვნელობებით მდგომარეობას აღწერს და არა მიმდინარე საქმიანობას. ხანგრძლივი პერიოდის შემთხვევაშიც ჩვეულებრივ Present Perfect Simple-ს ვირჩევთ: have known, have owned. Been მხოლოდ იმიტომ არ ემატება, რომ ქართულად „უკვე დიდი ხანია“ ვამბობთ.
მნიშვნელოვანია ზმნის მნიშვნელობა და არა ამ სიტყვის ყველა გამოყენებაზე გავრცელებული აკრძალვა. Think შეიძლება „მიჩნევას“ ან „ფიქრს“ ნიშნავდეს, have კი „ქონას“ ან საქმიანობის აღმნიშვნელი გამოთქმის ნაწილს წარმოადგენდეს. ამიტომ have been thinking about the problem ბუნებრივია: პრობლემაზე ფიქრს ვაღწერთ. საგნის ფლობის ნეიტრალური აღწერისთვის გამოიყენება have had და არა have been having.
- We have owned this printer for three years.
- უკვე სამი წელია, რაც ეს პრინტერი გვაქვს.ფლობა მდგომარეობაა, ამიტომ გამოიყენება Perfect Simple.
- We have been thinking about replacing the printer.
- პრინტერის გამოცვლაზე ვფიქრობთ.ფიქრი საქმიანობაა, ამიტომ Continuous შესაძლებელია.
ხშირი შეცდომები და საკუთარი წინადადების შემოწმება
She has working-ში been აკლია; She has been work-ში კი -ing დაბოლოებაა გამოტოვებული. სწორი მიმდევრობაა She has been working. კითხვაში Has she been working? does არ დაამატო და been არ შეცვალო. უარყოფაში She hasn't been working not უკავშირდება has-ს.
Since ხანგრძლივობის წინ არ დასვა: სწორია for two hours, მაგრამ since two o'clock. Present Perfect Continuous არ შეუთავსო yesterday-ს, როცა ის მთლიანად დასრულებული საქმიანობის დროს აღნიშნავს. შეგიძლია თქვა I was working yesterday ან I worked yesterday; since yesterday კი, პირიქით, აწმყომდე მიმდინარე პერიოდს ადგენს.
ფორმის არჩევამდე განსაზღვრე: საიდან ითვლება დრო, აქტუალურია თუ არა პროცესი ახლა, გჭირდება თუ არა შედეგის დასახელება და უშვებს თუ არა ზმნა ამ მნიშვნელობით Continuous-ს. ასეთი განხილვა ერთი მაჩვენებელი სიტყვის ძებნაზე სასარგებლოა. ქვემოთ მოცემული საჯარო ტესტი Premium-ის გაკვეთილი არ არის და სასწავლო პროგრესს არ ინახავს.
Present Perfect Continuous: სავარჯიშოები
შეამოწმე დამხმარე ზმნების მიმდევრობა, for და since, შემდეგ კი პროცესისა და შედეგის განსხვავება. დავალებების პირობები საჭირო მნიშვნელობას აზუსტებს.