რატომ არის Present Perfect-ის ათვლის წერტილი აწმყოში
მოსაუბრე აწმყოდან აღწერს იმას, რაც აქამდე მოხდა ან გრძელდებოდა. შეიძლება თქვას, რომ წერილი უკვე გაგზავნილია, ადამიანს რომელიმე კერძი გაუსინჯავს ან ნაცნობობა რამდენიმე წელია გრძელდება. ამ შემთხვევებს დასრულებულობა კი არ აერთიანებს, არამედ კავშირი ახლანდელ მომენტთან.
ქართულ თარგმანში სხვადასხვა ფორმა გვხვდება: I have sent შეიძლება გადმოვცეთ როგორც „გავაგზავნე“, I have known her for years კი როგორც „წლებია, მას ვიცნობ“. Present Perfect არც ერთ ქართულ დროსა თუ ასპექტს არ ემთხვევა სრულად და ავტომატურად არც თურმეობითით ითარგმნება. ინგლისური ფორმის ასარჩევად ჯერ განსაზღვრე, რომელ პერიოდსა და შედეგზეა საუბარი.
- I have saved the document. You can close the window.
- დოკუმენტი შევინახე. ფანჯრის დახურვა შეიძლება.შედეგი მნიშვნელოვანია იმისთვის, რის გაკეთებაც ახლა შეიძლება.
- We have tried this recipe before.
- ეს რეცეპტი უკვე გამოგვიცდია.გამოცდილება ახლანდელ მომენტამდე, მომზადების თარიღის გარეშე.
- She has owned this flat for eight years.
- ეს ბინა უკვე რვა წელია, მის საკუთრებაშია.მდგომარეობა ადრე დაიწყო და ახლაც გრძელდება.
წარმოება: have / has + მესამე ფორმა
I, you, we და they ქვემდებარეებთან გამოიყენება have, he, she და it ქვემდებარეებთან კი has. შემდეგ საჭიროა ზმნის მესამე ფორმა: past participle, ანუ V3, რომელსაც წარსულ მიმღეობასაც უწოდებენ. წესიერ ზმნებთან ის -ed ფორმას ემთხვევა: opened, finished. მოქმედებს მართლწერის ჩვეულებრივი წესები: close → closed, carry → carried, stop → stopped.
არაწესიერ ზმნებთან გადაამოწმე სწორედ V3: write → written, take → taken, see → seen. მეორე ფორმა wrote have-ის შემდეგ არ გამოდგება. be-ის მესამე ფორმაა been, ამიტომ have been შეიძლება უბრალოდ be ზმნის Present Perfect იყოს, ყოველგვარი -ing ფორმის გარეშე.
| კონსტრუქცია | მაგალითი | თარგმანი |
|---|---|---|
| I / you / we / they + have + V3 | We have finished the work. | სამუშაო დავასრულეთ. |
| He / she / it + has + V3 | She has written a reply. | მან პასუხი დაწერა. |
| Have / has + been | He has been ill for a week. | ის ერთი კვირაა, ავად არის. |
| Have / has + არაწესიერი ზმნის V3 | They have taken the keys. | მათ გასაღებები წაიღეს. |
- I have checked the address.
- მისამართი შევამოწმე.
- The price has changed.
- ფასი შეიცვალა.
უარყოფა, კითხვები და შემოკლებული ფორმები
უარყოფისთვის have-ის ან has-ის შემდეგ დაამატე not: I have not finished. შემოკლებული haven't და hasn't სრული ფორმების ტოლფასია. კითხვაში have / has გადადის ქვემდებარის წინ, V3 კი მის შემდეგ რჩება. Do, does და did ამ კონსტრუქციაში არ გამოიყენება.
მოკლე პასუხებში გამოიყენება have / has: Yes, I have; No, she hasn't. მტკიცებით წინადადებებში ჩვეულებრივია შემოკლებული I've, we've და she's. She's written-ში შემოკლებულია has, She's writing-ში კი is. მტკიცებით მოკლე პასუხში დამხმარე ზმნას ნუ შეამოკლებ: Yes, she has.
| მტკიცებითი წინადადება | უარყოფითი წინადადება | კითხვითი წინადადება |
|---|---|---|
| You have read the instructions. | You have not read the instructions. | Have you read the instructions? |
| She has booked a room. | She has not booked a room. | Has she booked a room? |
- Why has the delivery date changed?
- რატომ შეიცვალა მიწოდების თარიღი?
- Have they replied? No, they haven't.
- მათ უპასუხეს? არა.
- I haven't received the file yet.
- ფაილი ჯერ არ მიმიღია.
ცხოვრებისეული გამოცდილება: ever, never, been და gone
გამოცდილების შესახებ კითხვაში მნიშვნელოვანია, მომხდარა თუ არა რამე ახლანდელ მომენტამდე და არა ზუსტად როდის მოხდა. Ever ასეთ კითხვაში „ოდესმე“-ს ნიშნავს, never კი ზმნის მტკიცებით ფორმასთან გამოიყენება და „არასდროს“-ს ნიშნავს. Never-ს უკვე აქვს უარყოფითი მნიშვნელობა, ამიტომ ამ აზრისთვის haven't never კომბინაცია საჭირო არ არის.
თუ ზოგადი კითხვიდან კონკრეტული შემთხვევის დეტალებზე გადადიხარ, ჩვეულებრივ Past Simple დაგჭირდება: Have you ever tried sailing? When did you try it? ასევე განასხვავე has been to და has gone to. მოგზაურობის შესახებ ჩვეულებრივ კონტექსტში been to ნიშნავს, რომ ადამიანი იქ იყო და დაბრუნდა, gone to კი იმას, რომ წავიდა და ჯერ არ დაბრუნებულა.
- Have you ever repaired a bicycle?
- ოდესმე ველოსიპედი შეგიკეთებია?
- I have never travelled alone.
- მარტოს არასდროს მიმოგზაურია.
- Dina has been to Tallinn twice.
- დინა ტალინში ორჯერ არის ნამყოფი.
- Dina has gone to Tallinn. She will be back on Friday.
- დინა ტალინში წავიდა. პარასკევს დაბრუნდება.
ახლა მნიშვნელოვანი შედეგი: just, already და yet
Present Perfect ხშირად ისეთ ახალ ინფორმაციას გადმოსცემს, რომელიც ახლაა მნიშვნელოვანი: კარი ღიაა, დოკუმენტი გაგზავნილია, გასაღები დაიკარგა და ჯერ არ გამოჩენილა. თუმცა შედეგის მნიშვნელობა თავისთავად არ გამორიცხავს Past Simple-ს. თუ მოვლენის კონკრეტული, დასრულებული დროა დასახელებული, ჩვეულებრივ Past Simple გამოიყენება: I sent it yesterday.
Just აღნიშნავს ახლახან მომხდარ მოვლენას, already იმას, რაც უკვე მოხდა, yet კი კითხვებსა და უარყოფით წინადადებებში ეხება მოსალოდნელ მოვლენას ახლანდელ მომენტამდე. Just და already ჩვეულებრივ have / has-სა და V3-ს შორის დგას, yet კი ხშირად ბოლოში. ეს სიტყვები მნიშვნელობის გაგებაში გვეხმარება, მაგრამ მხოლოდ ერთ დროს არ ეკუთვნის.
- I have just printed the tickets. Here they are.
- ბილეთები ახლახან ამოვბეჭდე. აი, ისინიც.
- We have already chosen a date.
- თარიღი უკვე შევარჩიეთ.
- Has the bus arrived yet?
- ავტობუსი უკვე მოვიდა?
- The bus has not arrived yet.
- ავტობუსი ჯერ არ მოსულა.
For და since: პერიოდი აწმყომდე
For ხანგრძლივობას აღნიშნავს: for three months, for a long time. Since ათვლის საწყის მომენტს ადგენს: since May, since 2022, since I moved here. ბოლო შემთხვევაში since-ის შემდეგ ცალკეული მოვლენა Past Simple-შია, მთავარი ვითარება კი აწმყომდე გრძელდება.
აქ Present Perfect განსაკუთრებით გამოსადეგია მდგომარეობის აღმნიშვნელ ზმნებთან: have known, have owned, have wanted. live-სა და work-თან ხშირად შესაძლებელია როგორც Simple, ისე Continuous: I have lived here for five years და I have been living here for five years შეიძლება აღწერდეს აქ ცხოვრებას, რომელიც ახლაც გრძელდება, თუმცა განსხვავებული აქცენტით. ხანგრძლივ მოქმედებას უფრო დაწვრილებით Present Perfect Continuous-ის განხილვაში გავარჩევთ.
For დროს ავტომატურად არ ირჩევს: I lived there for five years დასრულებულ პერიოდს აღწერს, I have lived here for five years კი ჩვეულებრივ კონტექსტში ნიშნავს, რომ აქ ახლაც ვცხოვრობ. უარყოფითი წინადადება I haven't seen her for a month გვეუბნება, რომ მთელი ბოლო თვე, ახლანდელ მომენტამდე, მას არ შევხვედრივარ.
| რისი გადმოცემა გვინდა | მაგალითი | თარგმანი |
|---|---|---|
| რამდენი ხანია: for + პერიოდი | I have known Vera for six years. | ვერას ექვსი წელია, ვიცნობ. |
| რომელი მომენტიდან: since + თარიღი | We have owned this car since 2021. | ეს მანქანა 2021 წლიდან გვყავს. |
| რომელი მოვლენიდან: since + წინადადება | He has worked here since he left college. | მას შემდეგ აქ მუშაობს, რაც კოლეჯიდან წამოვიდა. |
| კითხვა ხანგრძლივობის შესახებ | How long have you had this phone? | რამდენი ხანია, ეს ტელეფონი გაქვს? |
მიმდინარე პერიოდი და განსხვავება Past Simple-ისგან
Today, this week და this year შეიძლება აღნიშნავდეს პერიოდს, რომელიც ჯერ გრძელდება. Present Perfect აჯამებს, რა მოხდა ამ პერიოდის განმავლობაში ახლანდელ მომენტამდე. Past Simple-იც შესაძლებელია დღევანდელი დღის ფარგლებში, თუ მოსაუბრე ცალკეულ, დასრულებულ ეპიზოდს ჰყვება. ამიტომ today არ ნიშნავს, რომ Perfect ყოველთვის აუცილებელია.
this morning-თან არჩევანი განსაკუთრებით საუბრის დროზეა დამოკიდებული: დილით ეს პერიოდი ჯერ მიმდინარეობს, საღამოს კი უკვე დასრულებულია. მნიშვნელოვანია წინადადების მიზანიც: აქამდე მიღებული შედეგების შეჯამება თუ კონკრეტული მოვლენის მოყოლა. იმავე მოვლენას Present Perfect-ში დასრულებული წარსული დროის მითითებას უბრალოდ ვერ დავუმატებთ: არა I have called her yesterday, არამედ I called her yesterday.
ამერიკულ ინგლისურში just, already და yet სიტყვებთან Past Simple უფრო ხშირად გამოიყენება იქ, სადაც ბრიტანულ ინგლისურში გავრცელებულია Present Perfect. ასეთი ვარიანტები უპირობო შეცდომად არ უნდა მივიჩნიოთ. ქვემოთ მოცემულ დავალებებში არჩევანს კონტექსტი ან უშუალოდ შესამოწმებელი კონსტრუქცია აზუსტებს.
- It is eleven in the morning. I have answered four emails this morning.
- ახლა დილის თერთმეტი საათია. ამ დილით ოთხ წერილს ვუპასუხე.დილა ჯერ გრძელდება; შეჯამებულია ამ მომენტამდე გაკეთებული საქმე.
- It is six in the evening. I answered four emails this morning.
- ახლა საღამოს ექვსი საათია. დღეს დილით ოთხ წერილს ვუპასუხე.დილა უკვე დასრულებულია.
- I have met the new manager. We spoke yesterday.
- ახალი ხელმძღვანელი გავიცანი. გუშინ ვისაუბრეთ.ჯერ ახალი გამოცდილებაა ნახსენები, შემდეგ კი დასრულებული მოვლენის დეტალი.
Present Perfect-ის მოკლე შემოწმება
დავალებების ეს მცირე ნაკრები have / has-ის, V3-ისა და პერიოდის საზღვრების შემოწმებაში დაგეხმარება. საჯარო სავარჯიშოები უფასოა; პასუხები დამოუკიდებელი გამეორებისთვისაა და მათი შედეგები კურსის პროგრესში არ ინახება. კურსის გაკვეთილებისთვის საჭიროა ანგარიში და Premium; კურსის პროგრესი ანგარიშში ინახება.