Jak korzystać z listy czasowników frazowych
- Come in and put your bag here.
- Wejdź i postaw tutaj torbę.Come in oznacza ruch do środka; to połączenie nie ma dopełnienia bliższego.
- The radio is too loud. Turn it down, please.
- Radio gra za głośno. Przycisz je, proszę.Turn down oznacza przyciszyć; zaimek it stoi między czasownikiem a partykułą.
Połączenie czasownika z partykułą może określać kierunek, skutek czynności lub odrębne znaczenie przenośne. Come in zachowuje czytelny sens „wejść”, a give up może oznaczać „zrezygnować z zajęcia”. Nie ma reguły, że znaczenia nigdy nie da się odgadnąć; trzeba sprawdzać konkretne połączenie w kontekście.
W materiałach do nauki do czasowników frazowych często zalicza się też połączenia z przyimkami, na przykład look after. Dla szyku zdania to ważne rozróżnienie: partykułę można czasem oddzielić dopełnieniem, natomiast przyimka nie oddziela się w ten sposób od następującego po nim dopełnienia. Tabele podają konstrukcje dla omawianych znaczeń, a nie dla wszystkich możliwych użyć czasownika.
Something oznacza rzecz, czynność lub sytuację, a somebody człowieka. Uwaga „bez dopełnienia bliższego” nie wyklucza okoliczników: po come back można podać czas lub miejsce. Konstrukcja take it off pokazuje, gdzie umieścić krótki zaimek osobowy.
Get: wstawanie, powrót i relacje
Get on with jest szczególnie charakterystyczne dla brytyjskiej angielszczyzny; get along with występuje zarówno w amerykańskiej, jak i brytyjskiej. Połączenie get back ma też znaczenie przechodnie „odzyskać”: get your money back. To inna sytuacja niż powrót samej osoby.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| get up — wstawać z łóżka | I get up before the rest of the family. — Wstaję wcześniej niż reszta rodziny. | Bez dopełnienia bliższego: get up at six. |
| get back — wrócić | We got back just before dinner. — Wróciliśmy tuż przed kolacją. | W tym znaczeniu bez dopełnienia bliższego; get back from a trip. |
| get on with — dogadywać się z kimś | Do you get on with your new neighbours? — Dogadujesz się z nowymi sąsiadami? | get on with somebody; get on with them. |
| get over — dojść do siebie po chorobie lub trudnym przeżyciu | It took me a week to get over that cold. — Potrzebowałem tygodnia, żeby dojść do siebie po tamtym przeziębieniu. | get over something; get over it. |
| get away with — uniknąć konsekwencji przewinienia | You cannot get away with copying every answer. — Nie można bezkarnie ściągać wszystkich odpowiedzi. | get away with something / doing something; get away with it. |
Go: kontynuacja, wyjścia i przebieg zdarzeń
Go off nie oznacza wyłącznie wyłączenia: z alarm mówi o początku dźwięku, a z lights o zgaśnięciu. Go out również może opisywać zgaśnięcie światła lub ognia. Tłumaczenie zależy od podmiotu i sytuacji.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| go on — trwać dalej | The discussion went on after lunch. — Dyskusja trwała dalej po obiedzie. | W tym znaczeniu bez dopełnienia bliższego. |
| go off — włączyć się, zadzwonić, o alarmie | The kitchen alarm went off during the test. — Podczas testu włączył się alarm w kuchni. | The alarm goes off; bez dopełnienia bliższego. |
| go out — wychodzić w celach towarzyskich lub dla rozrywki | We rarely go out on weekdays. — W dni powszednie rzadko gdzieś wychodzimy. | Bez dopełnienia bliższego; go out for dinner. |
| go through — dokładnie przejrzeć, przeanalizować | Let us go through the figures before the call. — Przejrzyjmy dane liczbowe przed rozmową telefoniczną. | go through something; go through them. |
| go ahead — zaczynać, działać po uzyskaniu zgody | You can go ahead with the repair. — Możecie przystąpić do naprawy. | go ahead; go ahead with something. |
Look: szukanie, opieka i oczekiwanie
Look for oznacza szukanie rzeczy lub osoby, look up wyszukiwanie konkretnych informacji, a look into badanie okoliczności. Dlatego „sprawdzić adres w spisie” to look the address up, a „zbadać skargę” to look into the complaint.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| look for — szukać | I am looking for a quiet place to work. — Szukam spokojnego miejsca do pracy. | look for something / somebody; look for it. |
| look after — pilnować, opiekować się | My aunt looks after the flat while I am away. — Ciocia dogląda mieszkania podczas mojej nieobecności. | look after somebody / something; look after it. Nierozdzielne. |
| look up — sprawdzić informację w słowniku, wykazie lub internecie | I looked up the bus timetable on my phone. — Sprawdziłem rozkład autobusów w telefonie. | look something up / look up something; look it up. |
| look into — zbadać sprawę, przyjrzeć się problemowi | The support team is looking into the error. — Zespół wsparcia sprawdza przyczynę błędu. | look into something; look into it. |
| look forward to — z radością oczekiwać, nie móc się doczekać | We are looking forward to meeting your team. — Z niecierpliwością czekamy na spotkanie z waszym zespołem. | look forward to something / doing something; to — przyimek. |
Come: pojawianie się, powrót i pomysły
W come up with przyimek with wprowadza pomysł, odpowiedź lub inny rezultat. Nie można przenieść it między come a up. Nie myl ukazania się publikacji, come out, z jej wydaniem przez kogoś, bring out: w pierwszym przypadku książka jest podmiotem, w drugim dopełnieniem.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| come in — wejść | Please come in and close the door. — Proszę wejść i zamknąć drzwi. | Bez dopełnienia bliższego; miejsce można wskazać przez into: come into the room. |
| come back — wrócić | She came back to the office for her keys. — Wróciła do biura po klucze. | Bez dopełnienia bliższego; come back to a place. |
| come across — przypadkiem znaleźć lub spotkać | I came across an old recipe in this notebook. — Przypadkiem znalazłem w tym zeszycie stary przepis. | come across something / somebody; come across it. |
| come out — ukazać się, zostać opublikowanym | The next issue comes out on Thursday. — Następny numer ukaże się w czwartek. | W znaczeniu publikacji bez dopełnienia bliższego. |
| come up with — wymyślić lub zaproponować rozwiązanie | Maya came up with a simpler route. — Maya zaproponowała prostszą trasę. | come up with something; come up with it. |
Give: rezygnacja, przekazywanie i ustępstwa
Give up może opisywać zaprzestanie własnych prób, a give in uleganie naciskom lub żądaniom. Połączenie give away ma również znaczenie „zdradzić sekret”, a give out bez dopełnienia może oznaczać „wyczerpać się” lub „przestać działać”. To odrębne znaczenia, do których nie można automatycznie stosować konstrukcji z wiersza o rozdawaniu.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| give up — zrezygnować z zajęcia; poddać się | He gave up driving to work and started cycling. — Przestał jeździć do pracy samochodem i przesiadł się na rower. | give something up; give up doing something. Bez dopełnienia: Do not give up. — Nie poddawaj się. |
| give back — oddać właścicielowi | Please give the charger back before you leave. — Oddaj ładowarkę przed wyjściem, proszę. | give something back / give back something; give it back to somebody. |
| give away — oddać za darmo | We gave away the shelves when we moved. — Przy przeprowadzce oddaliśmy półki za darmo. | give something away / give away something; give them away. |
| give out — rozdawać | The guide gave out maps at the entrance. — Przewodnik rozdał mapy przy wejściu. | W tym znaczeniu rozdzielne: give them out. |
| give in — ustąpić, poddać się | After a long discussion, both sides gave in a little. — Po długiej dyskusji obie strony nieco ustąpiły. | Bez dopełnienia bliższego; give in to somebody / something. |
Take: zdjąć, zacząć, przejąć
Szczegółowe zestawienie omawia osobno take on, take in, take back, take apart i take down, a także różnice między rozpoczęciem zajęcia, podjęciem pracy i zastąpieniem innego pracownika.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| take off — zdjąć ubranie; wystartować | He took his wet gloves off. — Zdjął mokre rękawiczki. | Z ubraniem rozdzielne: take them off. O samolocie bez dopełnienia: The plane took off. — Samolot wystartował. |
| take up — zacząć się czymś zajmować | Lena took up pottery last autumn. — Zeszłej jesieni Lena zaczęła zajmować się ceramiką. | take something up; take up doing something; take it up. |
| take after — być podobnym do starszego krewnego | He takes after his grandfather in character. — Charakter ma po dziadku. | take after somebody; take after him. Nierozdzielne. |
| take over — przejąć zarządzanie lub obowiązki | Nora will take over the project in May. — W maju Nora przejmie kierowanie projektem. | take something over; take it over. Bez wskazania zadania: take over from somebody. |
| take out — wyjąć | Take the battery out before cleaning the device. — Przed czyszczeniem urządzenia wyjmij baterię. | take something out; take it out of something. |
Put: założyć, schować, odłożyć
Put off może też oznaczać zniechęcenie lub przeszkadzanie w skupieniu: wtedy po put zwykle wskazuje się osobę. Put up with nie oznacza przełożenia wydarzenia i nie pozwala na przeniesienie dopełnienia do środka połączenia.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| put on — założyć | Put your safety glasses on before you start. — Przed rozpoczęciem pracy załóż okulary ochronne. | put something on / put on something; put them on. |
| put off — przełożyć wydarzenie lub odłożyć czynność | We put off replacing the carpet until spring. — Odłożyliśmy wymianę dywanu do wiosny. | put something off; put off doing something; put it off. |
| put away — odłożyć na miejsce, schować | Please put the clean cups away. — Odłóż czyste filiżanki na miejsce, proszę. | put something away; put them away. |
| put out — ugasić | The rain put the small fire out. — Deszcz ugasił małe ognisko. | put something out; put it out. |
| put up with — znosić coś nieprzyjemnego | I cannot put up with this noise all night. — Nie mogę znosić tego hałasu przez całą noc. | put up with something / somebody; put up with it. |
Turn: ustawienia, odmowa i przemiana
Turn up bez dopełnienia bliższego może oznaczać „pojawić się, przyjść”, a turn out „okazać się”. Te znaczenia nie dotyczą regulacji urządzenia, choć partykuły wyglądają znajomo.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| turn on — włączyć | I turned the desk lamp on. — Włączyłem lampkę na biurku. | turn something on; turn it on. |
| turn off — wyłączyć | Please turn the projector off after the meeting. — Po spotkaniu wyłącz projektor, proszę. | turn something off; turn it off. |
| turn up — zwiększyć głośność lub moc grzania | Could you turn the heating up a little? — Czy możesz trochę podkręcić ogrzewanie? | W znaczeniu regulacji rozdzielne: turn it up. |
| turn down — odrzucić propozycję | They turned down our first proposal. — Odrzucili naszą pierwszą propozycję. | turn something down; turn it down. Także „przyciszyć”: turn the volume down. |
| turn into — zmienić się w | The empty shop turned into a small gallery. — Pusty sklep zmienił się w niewielką galerię. | turn into something. Gdy ktoś dokonuje zmiany: turn something into something; turn it into a gallery. |
Run: zapasy, spotkania i ruch
Run into w opisie wypadku oznacza zderzenie, a run over najechanie, zwykle z przejechaniem po obiekcie. Run over ma też inne konstrukcje: zebranie może się przedłużyć, a przed wystąpieniem można szybko przejrzeć notatki. Omówiono je osobno w artykule o run.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| run out — wyczerpać się, o zapasie lub czasie | The paper ran out halfway through the job. — Papier skończył się w połowie pracy. | Zapas jest podmiotem; bez dopełnienia bliższego. |
| run out of — wyczerpać zapas czegoś | We have run out of envelopes. — Skończyły nam się koperty. | run out of something; run out of them. |
| run into — przypadkiem spotkać; napotkać trudność | I ran into my former tutor at the station. — Na dworcu przypadkiem spotkałem swojego dawnego nauczyciela. | run into somebody / something; run into her; run into trouble. |
| run away — uciec | The dog ran away when the gate opened. — Pies uciekł, gdy otworzyła się brama. | Bez dopełnienia bliższego; źródło zagrożenia po from. |
| run over — najechać pojazdem na kogoś lub coś | A van ran over my bicycle near the gate. — Furgonetka przejechała po moim rowerze przy bramie. | W tym znaczeniu rozdzielne: run something over; run it over. |
Bring: temat rozmowy, wydanie i przyczyna
Bring up z dzieckiem dotyczy wychowania, a z issue lub question rozpoczęcia dyskusji. Bring about oznacza związek przyczynowy, nie fizyczne przyniesienie przedmiotu.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| bring up — poruszyć temat; wychowywać | Please bring the payment issue up tomorrow. — Porusz jutro kwestię płatności, proszę. | bring something up; bring it up. O dziecku: bring somebody up; bring her up. |
| bring back — zwrócić, przynieść z powrotem | Bring the empty containers back next time. — Następnym razem przynieś puste pojemniki z powrotem. | bring something back; bring them back. |
| bring out — wydać książkę lub wprowadzić produkt | The publisher is bringing out a revised edition. — Wydawnictwo wydaje poprawioną edycję. | bring something out; bring it out. |
| bring about — spowodować zmianę | The new timetable brought about several changes. — Nowy rozkład spowodował kilka zmian. | bring something about / bring about something; bring it about. |
| bring in — sprowadzić specjalistę | We brought in an engineer to check the lift. — Sprowadziliśmy inżyniera, żeby sprawdził windę. | bring somebody in; bring her in to do something. |
Make: wymyślić, rozpoznać i skierować się
Make up oznacza też „stanowić”, „godzić się” i „uzupełnić brak”. Te tłumaczenia nie są wymienne: skład grupy, wymyślony powód i pogodzenie się wymagają różnych konstrukcji. Szczegółowe omówienie dotyczy właśnie tych różnic.
| Połączenie i znaczenie | Przykład i tłumaczenie | Konstrukcja |
|---|---|---|
| make up — wymyślić historię lub wyjaśnienie | The children made up a name for their club. — Dzieci wymyśliły nazwę swojego klubu. | W znaczeniu wymyślania rozdzielne: make something up; make it up. |
| make up for — zrekompensować | The quiet room made up for the long journey. — Cichy pokój wynagrodził nam długą podróż. | make up for something / doing something; make up for it. |
| make out — dostrzec, rozpoznać | I could not make out the house number in the rain. — Przez deszcz nie mogłem dostrzec numeru domu. | W tym znaczeniu rozdzielne: make something out; make it out. |
| make for — skierować się do | When the rain started, we made for the nearest shelter. — Gdy zaczął padać deszcz, skierowaliśmy się do najbliższego schronienia. | make for a place; make for it. |
| make off — pospiesznie uciec | The thief made off before anyone noticed. — Złodziej uciekł, zanim ktokolwiek to zauważył. | Bez dopełnienia bliższego. |
Rozdzielność i pozycja zaimka
W rozdzielnym połączeniu przechodnim krótki rzeczownik często może zajmować dwie pozycje. Porównaj turn on the fan i turn the fan on: oba warianty znaczą „włączyć wentylator”. Zaimek osobowy stawiamy między czasownikiem a partykułą: turn it on, nie turn on it.
Jeśli połączenie zawiera przyimek, dopełnienie pozostaje po nim: look after the flat, look after it. Nieprzechodnie take off w znaczeniu startu samolotu w ogóle nie ma dopełnienia bliższego. Dlatego lepiej zapamiętywać konstrukcję wraz ze znaczeniem niż przypisywać jedną wspólną etykietę wszystkim użyciom danego połączenia.
| Typ konstrukcji | Przykład | Co dzieje się z dopełnieniem |
|---|---|---|
| Rozdzielna | Put the towels away. / Put them away. — Schowaj ręczniki. | Them przed away. |
| Z przyimkiem | Look after the plants. / Look after them. — Zaopiekuj się roślinami. | Them po after. |
| Bez dopełnienia bliższego | The visitors came back. — Goście wrócili. | Nie ma czego przestawiać; back odnosi się do come. |
Połączenia trójczłonowe i forma -ing
W come up with, put up with i get away with po czasowniku występują partykuła i przyimek. Rzecz lub osobę wskazuje się po przyimku: come up with it, put up with them. W look forward to słowo to także jest przyimkiem: po nim używamy rzeczownika lub formy -ing, a nie bezokolicznika.
Nie każda konstrukcja trójczłonowa ma taką samą budowę. Istnieją odrębne schematy z dopełnieniem bliższym po czasowniku, na przykład put something down to something, czyli „przypisywać coś jakiejś przyczynie”. Trzeba sprawdzać dla nich cały schemat słownikowy, a nie stosować zasady nierozdzielności do wszystkich połączeń.
- I am looking forward to working with you.
- Z niecierpliwością czekam na współpracę z wami.Po przyimku to występuje working.
- We put the delay down to heavy traffic.
- Uznaliśmy, że opóźnienie wynikało z dużego ruchu.The delay jest dopełnieniem bliższym, a heavy traffic dopełnieniem przyimka to.
Formy czasowników i praca z kontekstem
Czas i osobę wyraża czasownik główny: she looks after, we looked after, they have looked after. Czasowniki nieregularne zachowują swoje formy: take — took — taken, run — ran — run, bring — brought — brought, make — made — made. Partykuły się nie zmieniają.
Wybierz kilka połączeń przydatnych w twojej sytuacji i ułóż pełne zdania. W konstrukcjach rozdzielnych zastąp rzeczownik przez it lub them; w połączeniach z przyimkiem pozostaw przyimek przy dopełnieniu. Znane już słowa pomogą dostrzec różnicę: take the coat off, put it on i put it away opisują trzy różne czynności z tą samą rzeczą.
Naukę angielskiego możesz kontynuować w dziale „Wszystkie ćwiczenia” w Luveng.