Olayın zamanı ve eyleme bakış açısı
Öğretim tablolarında genellikle 12 birleşim gösterilir: Present, Past ve Future; Simple, Continuous, Perfect ve Perfect Continuous ile birleştirilir. Present Simple, Past Simple ve Future Simple adları yerine Simple Present, Simple Past ve Simple Future adları da kullanılır. Bu, kullanışlı bir adlandırma sistemidir; İngilizce fiilin 12 ayrı zaman eki olduğu anlamına gelmez. Örneğin gelecek; will, going to, şimdiki zaman biçimleri ve başka yapılarla anlatılabilir.
Simple bir gerçeği, alışkanlığı veya olayı bir bütün olarak sunar. Continuous eylemi devam ederken gösterir. Perfect daha önceki bir durumu şimdiki, geçmişteki veya gelecekteki bir referans anıyla ilişkilendirir. Perfect Continuous ise o andan önce başlayan etkinliği, süresini ya da fark edilebilir etkilerini öne çıkarır.
Perfect her zaman her şeyin bitmiş olduğu anlamına gelmez: bir durum devam edebilir. Continuous da mutlaka hiç ara verilmeyen bir eylem demek değildir; bir dönem boyunca tekrarlanan etkinlikleri anlatabilir. Türkçe çeviri durumu anlamana yardımcı olur, ancak İngilizcedeki bütün ayrımları her zaman yansıtmaz. Özellikle Perfect yapılarını yalnızca Türkçedeki -miş ekiyle eşitleme.
- I work from home.
- Evden çalışırım.Şu anı değil, çalışma düzenini anlatır.
- I am working from home this week.
- Bu hafta evden çalışıyorum.İçinde bulunulan dönemdeki geçici bir durum.
İngilizcedeki 12 zaman yapısının tablosu
Formüllerde S özneyi; V, fiilin to olmadan yalın biçimini; V2, Past Simple biçimini; V3 ise geçmiş zaman ortacını, yani fiilin üçüncü biçimini gösterir. Düzenli fiillerde V2 ve V3 -ed ile biter. Düzensiz fiillerde biçimleri kontrol et: write — wrote — written. V-ing, fiilin -ing almış biçimidir.
Tabloda etken çatıda olumlu cümleler yer alır. Be fiilinin Simple biçimleri am/is/are ve was/were şeklindedir. Will içeren gelecek yapısı, gelecekten söz etmenin yaygın bir yolunu gösterir; diğer bütün yapıların yerini almaz.
| Yapı | Formül | Odak | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|---|---|
| Present Simple | S + V / V-s | Alışkanlık, gerçek, durum | Mia checks the stock every morning. | Mia her sabah stokları kontrol eder. |
| Present Continuous | S + am/is/are + V-ing | Sürmekte olan eylem veya geçici durum | Mia is checking the stock now. | Mia şu anda stokları kontrol ediyor. |
| Present Perfect | S + have/has + V3 | Şimdiye kadarki sonuç, deneyim veya dönem | Mia has checked all the shelves. | Mia bütün rafları kontrol etti; kontrol tamamlandı. |
| Present Perfect Continuous | S + have/has been + V-ing | Şimdiye kadar süren etkinlik ve süresi | Mia has been checking the stock for an hour. | Mia bir saattir stokları kontrol ediyor. |
| Past Simple | S + V2 | Geçmişte sona ermiş bir dönemdeki olay | Mia checked the stock yesterday. | Mia dün stokları kontrol etti. |
| Past Continuous | S + was/were + V-ing | Geçmişte belirli bir anda sürmekte olan eylem | Mia was checking the stock when I called. | Aradığımda Mia stokları kontrol ediyordu. |
| Past Perfect | S + had + V3 | Geçmişteki başka bir andan önceki durum | Mia had checked the stock before the shop opened. | Mia mağaza açılmadan önce stokları kontrol etmişti. |
| Past Perfect Continuous | S + had been + V-ing | Geçmişteki bir ana kadar devam eden etkinlik | Mia had been checking the stock for an hour when I arrived. | Geldiğimde Mia bir saattir stokları kontrol ediyordu. |
| Future Simple | S + will + V | Tahmin, söz veya karar | Mia will check the stock tomorrow. | Mia yarın stokları kontrol edecek. |
| Future Continuous | S + will be + V-ing | Gelecekte belirli bir anda sürmekte olacak eylem | At nine tomorrow, Mia will be checking the stock. | Yarın saat dokuzda Mia stokları kontrol ediyor olacak. |
| Future Perfect | S + will have + V3 | Gelecekteki bir son tarihe kadar tamamlanacak sonuç | Mia will have checked the stock by ten. | Mia saat ona kadar stokları kontrol etmiş olacak. |
| Future Perfect Continuous | S + will have been + V-ing | Bir etkinliğin gelecekteki bir ana kadarki süresi | By ten, Mia will have been checking the stock for two hours. | Saat onda Mia iki saattir stokları kontrol ediyor olacak. |
- Simple Present Tense konu anlatımı: geniş zaman
- Present Continuous Tense konu anlatımı: şimdiki zaman
- Past Simple konu anlatımı: geçmiş zaman
- Past Continuous konu anlatımı
- Present Perfect Tense konu anlatımı
- Past Perfect konu anlatımı
- Future Simple konu anlatımı: will kullanımı
- Present Perfect Continuous Tense konu anlatımı
- Past Perfect Continuous konu anlatımı
- Future Continuous konu anlatımı
- Future Perfect konu anlatımı
- Future Perfect Continuous konu anlatımı
Soru ve olumsuz cümle nasıl kurulur?
Yapıda zaten bir yardımcı fiil varsa, olağan soru cümlelerinde bu fiil özneden önce gelir. Olumsuz cümlede not, ilk yardımcı fiilden sonra yer alır. Dizinin geri kalanı korunur: has been working — Has she been working? — She has not been working.
Present Simple ve Past Simple yapılarında sıradan asıl fiillerle do, does veya did gerekir. Ardından -s almayan, geçmiş zaman biçimine çevrilmeyen V kullanılır. Be istisnadır: bu yardımcı fiiller olmadan soru ve olumsuz cümle kurar. Özneyi soran sorularda yapı farklıdır: Who called? Burada do gerekmez. Türkçede soru eki kullanabilir veya soru sözcüğüyle soru kurabiliriz; İngilizcede ise yardımcı fiil adımını ayrıca kontrol et.
| Olumlu | Soru | Olumsuz |
|---|---|---|
| You sent the file. | Did you send the file? | You did not send the file. |
| She is reading. | Is she reading? | She is not reading. |
| They will have arrived. | Will they have arrived? | They will not have arrived. |
- Did you send the file?
- Dosyayı gönderdin mi?Geçmişi did belirtir; send yalın biçimde kalır.
- She is not reading.
- O okumuyor.Not, is fiilinden sonra gelir; do eklemek gerekmez.
Anlama göre doğru yapı nasıl seçilir?
Referans anından başla: şimdiden mi söz ediyorsun, geçmişteki bir durumu mu anlatıyorsun, yoksa gelecekteki bir anı mı düşünüyorsun? Sonra olayı bir bütün olarak mı sunmak, devam ederken mi göstermek, yoksa o noktadan geriye mi bakmak istediğine karar ver. Vermek istediğin mesaj değiştiğinde aynı fiilin farklı biçimleri kullanılabilir.
Türkçedeki bir zamanı otomatik olarak tek bir İngilizce yapıyla eşleştirme. “Dün okudum”, “saat sekizde okuyordum” ve “o kitabı daha önce okudum” cümleleri okumaya farklı açılardan bakar. Türkçede hem geçmişteki belirli bir olayı hem de şimdiye kadarki bir deneyimi -di ile anlatabilirsin. İngilizcede yapı, fiilin tek başına çevirisine değil, bu zaman ilişkilerine göre seçilir; Türkçedeki -di ve -miş ayrımı İngilizcedeki Past Simple ve Present Perfect ayrımıyla bire bir örtüşmez.
- Bağlamı belirle Eylemin hangi döneme veya olaya göre anlatıldığını bul. Geçmiş ve gelecek Perfect yapılarında referans anının açık olması özellikle önemlidir.
- Asıl mesajı belirle Gerçek: Simple; belirli bir anda süren eylem: Continuous; bir noktadan geriye bakış: Perfect; daha önce başlayan etkinliğe odaklanma: Perfect Continuous. Bu yol gösterici ayrımı fiilin anlamına göre değerlendir.
- Biçimi kontrol et İlk yardımcı fiili bul, özneyle uyumunu kontrol et ve dizide V, V3 ya da V-ing biçimlerinden hangisinin gerektiğine bak.
- I read the instructions yesterday.
- Talimatları dün okudum.Geçmişte sona ermiş bir dönemdeki olay; burada read, Past Simple biçimindedir.
- I was reading the instructions when the alarm rang.
- Alarm çaldığında talimatları okuyordum.Sürmekte olan eylem, başka bir olayın gerçekleştiği arka planı oluşturur.
İkişerli karşılaştırarak öğrenebileceğin farklar
Present Simple ile Present Continuous, alışılmış düzeni geçici durumdan ayırır. Past Simple ile Past Continuous, geçmişteki bir olay ile sürmekte olan bir eylemi karşılaştırır. Present Perfect ile Past Simple ise şimdiden bakışı, sona ermiş bir geçmiş dönemdeki olaydan ayırır. Bunlar anlam farklarıdır; belirli bir zamanı zorunlu kılan üç ayrı sözcük listesi değildir.
Perfect Simple ile Perfect Continuous çoğu zaman odağı değiştirir: ne kadar iş tamamlandığı mı, hangi etkinliğin sürdüğü mü? Ancak live ve work ile iki yapı da şimdiye kadar devam eden bir durumu anlatabilir. For bulunması tek başına Continuous gerektirmez. Yapıyı, iletmek istediğin bilgiye göre seç.
- I have repaired three chairs today.
- Bugün üç sandalyeyi tamir ettim.Şimdiye uzanan bir dönem içinde tamamlanan sonuçları sayıyoruz.
- I have been repairing chairs all morning.
- Bütün sabahtır sandalye tamir ediyorum.Etkinliği anlatıyoruz; kaç sandalyenin hazır olduğu belirtilmiyor.
Zaman ifadeleri, durum fiilleri ve sık yapılan hatalar
Yesterday ve last Friday genellikle sona ermiş bir geçmiş dönemi gösterir. Since dönemin başlangıcını, for süresini, by ise sonucu veya süreyi değerlendirirken esas aldığımız son sınırı belirtir. Yine de aynı sözcük farklı yapılarla kullanılabilir. Örneğin tomorrow, hem will ile bir kararı hem de Present Continuous ile kesinleşmiş bir planı anlatan cümlede bulunabilir.
Know, own ve believe durum bildiren anlamlarıyla genellikle Continuous biçiminde kullanılmaz. “Bir yıldır tanıyorum” anlamında have been knowing değil, have known kullanılır. Bu sınırlama anlama bağlıdır: think, “sanmak, düşüncesinde olmak” anlamıyla bir görüşü; think about ise “üzerinde düşünmek” anlamıyla bir etkinliği anlatabilir.
V2 ile V3 biçimlerini ayır: have sonrasında wrote değil, written kullanılır. Does sonrasında -s bırakma: Does she work? Türkçedeki -di ya da -miş, otomatik olarak Present Perfect karşılığı değildir. “Bunu dün aldım” cümlesi İngilizcede Past Simple gerektirir; çünkü alışveriş, etkisi şimdi de önemli olsa bile, sona ermiş bir geçmiş döneme yerleştirilmiştir.
- I have known this route for years.
- Bu güzergâhı yıllardır biliyorum.
- I have been thinking about a different route.
- Bir süredir başka bir güzergâh üzerinde düşünüyorum.Think about bir etkinlik bildirdiği için Continuous uygundur.
Önce hangi yapıları çalışmalısın?
Alışkanlıklarını Present Simple ile anlatabiliyorsan bunu temel al: şu anda süren eylemleri, geçmişte tamamlanan olayları ve gelecekten söz etmenin temel yollarını ekle. Sonra Past Continuous ile Past Simple yapısını, Present Perfect ile sona ermiş geçmişi karşılaştır. Perfect Continuous ve gelecekteki Perfect yapılarını, bileşenlerini tanıdıktan sonra çalışmak daha kolaydır.
Luveng kursunda 400 ders bulunur: her biri 100 derslik dört aşama. “İlk cümleler” aşamasında be, artikeller, zamirler ve there is; “Günlük hayat”ta Present Simple, miktar ve can; “Dün, şimdi ve yarın”da Continuous, Past Simple, going to, will ve Past Continuous; “Kendinden emin iletişim”de karşılaştırmalar, kiplik fiilleri, birinci koşul yapısı, Present Perfect ve edilgen çatı yer alır.
Aşama adları CEFR seviyeleri değildir. Bir yapının konu anlatımının bulunması, onun kurs programında da yer aldığı anlamına gelmez. Kataloğu kaydolmadan inceleyebilirsin; kurs alıştırmaları için kayıt ve Premium gerekir. Her aşamanın dersleri sırayla ilerler ve tamamladıklarını tekrarlayabilirsin. Aşağıdaki kısa alıştırma konu anlatımının bir parçasıdır; kurstaki ilerlemene kaydedilmez.
Biçimi ve referans anını kontrol et
Her soru bir bağlam sunar veya kullanacağın yapıyı doğrudan belirtir. Seçimini yaptıktan sonra yalnızca fiilin ekini değil, bütün cümlenin anlamını da açıklamayla karşılaştır.