როდის არის საგანზე მიმართული მოქმედება შემსრულებელზე მნიშვნელოვანი
მოქმედებით გვარში ქვემდებარე ჩვეულებრივ მოქმედებას ასრულებს: The courier delivered the parcel. ვნებით გვარში მოქმედების მიმღები ქვემდებარე ხდება: The parcel was delivered by the courier. ძირითადი ვითარება იგივე რჩება, მაგრამ ყურადღების ცენტრი იცვლება. ვნებითი გვარი მოსახერხებელია, როცა შემსრულებელი უცნობია, ისედაც ცნობილია, არსებითი არ არის ან ტექსტი უკვე მოქმედების ობიექტს ეხება.
ვნებითი გვარი ავტომატურად უფრო თავაზიანი ან უფრო სწორი ვარიანტი არ არის. თუ მნიშვნელოვანია, ვინ არის მოქმედებაზე პასუხისმგებელი, მოქმედებითი გვარის ფრაზა შეიძლება უფრო მკაფიო იყოს. ინსტრუქციაში The door must be kept clear ყურადღების ცენტრში საგანი და მოთხოვნაა. გუნდის სამუშაოს შესახებ ცნობაში We checked every application მოქმედებითი გვარი აჩვენებს, ვინ ჩაატარა შემოწმება.
- The team updated the timetable.
- გუნდმა განრიგი განაახლა.ყურადღების ცენტრში გუნდია.
- The timetable was updated this morning.
- განრიგი დღეს დილით განაახლეს.ყურადღების ცენტრში განრიგია; შემსრულებელი დასახელებული არ არის.
წარმოება: be + ზმნის მესამე ფორმა
ვნებით კონსტრუქციაში be დამხმარე ზმნაა; დროსა და ახალ ქვემდებარესთან შეთანხმებას ზმნური ჯგუფის პირიანი ფორმა გამოხატავს. ძირითადი ზმნა იღებს past participle-ის ფორმას, რომელსაც ხშირად მესამე ფორმას უწოდებენ. წესიერ ზმნებთან ეს -ed-იანი ფორმაა; არაწესიერ ზმნებთან კი Past Simple-ისგან შეიძლება განსხვავდებოდეს: write — wrote — written, send — sent — sent.
მესამე ფორმა პირისა და რიცხვის მიხედვით არ იცვლება: The letter was sent; The letters were sent. is-ის ან was-ის შემდეგ უბრალოდ წარსულის ფორმის ჩასმა არ შეიძლება: write-სთვის საჭიროა written და არა wrote. დროის ასარჩევად ჯერ დაადგინე, როდის ხდება მოქმედება და როგორ არის წარმოდგენილი, შემდეგ კი ვნებითი კონსტრუქცია ააგე. თვითონ გვარი მოვლენას წარსულში არ გადაიტანს.
- The final note is written in pencil.
- ბოლო შენიშვნა ფანქრით არის დაწერილი.
- The invitations were sent on Monday.
- მოსაწვევები ორშაბათს გაგზავნეს.Were მრავლობით invitations-ს ეთანხმება; sent უცვლელი რჩება.
ვნებითი გვარი გავრცელებულ დროით ფორმებში
მარტივ დროით ფორმებში საკმარისია be-ს ფორმა და V3. Continuous-ში ჩნდება being, რომელიც V3-ს წინ დგას, Perfect-ში კი been. უფრო გრძელ ჯგუფში თითოეულ ელემენტს თავისი ფუნქცია აქვს: has been repaired-ში has არის Present Perfect-ის დამხმარე ზმნა, been არის be-ს მესამე ფორმა, repaired კი შეკეთების მოქმედებას ასახელებს.
მოქმედებითი გვარის წინადადების გარდაქმნისას საწყისი დრო და მნიშვნელობა შეინარჩუნე; ჩვევის გამო was არ აირჩიო. მაგალითად, ახლა მიმდინარე შეკეთება გამოიხატება is being repaired-ით, უკვე მიღებული შედეგი კი has been repaired-ით. ქართული ზმნის ასპექტი ან დრო Perfect-ს ერთმნიშვნელოვნად არ შეესაბამება, ამიტომ ინგლისური კონსტრუქცია კონტექსტით აირჩიე. იშვიათი და რთული შესიტყვებებიც არსებობს, მაგრამ ამ გავრცელებული ფორმების საიმედოდ გარჩევა უფრო სასარგებლოა.
| დრო ან კონსტრუქცია | სქემა | მაგალითი თარგმანით |
|---|---|---|
| Present Simple | am/is/are + V3 | The lift is checked every week. - ლიფტს ყოველკვირა ამოწმებენ. |
| Past Simple | was/were + V3 | The lift was checked yesterday. - ლიფტი გუშინ შეამოწმეს. |
| Future ფორმა will-ით | will be + V3 | The lift will be checked tomorrow. - ლიფტს ხვალ შეამოწმებენ. |
| Present Continuous | am/is/are being + V3 | The lift is being checked now. - ლიფტს ახლა ამოწმებენ. |
| Past Continuous | was/were being + V3 | The lift was being checked at noon. - შუადღისას ლიფტს ამოწმებდნენ. |
| Present Perfect | have/has been + V3 | The lift has been checked. - ლიფტი უკვე შემოწმებულია. |
| Past Perfect | had been + V3 | The lift had been checked before we arrived. - ლიფტი ჩვენს მისვლამდე შეამოწმეს. |
| მოდალური ზმნა | modal + be + V3 | The lift must be checked. - ლიფტი აუცილებლად უნდა შემოწმდეს. |
უარყოფითი წინადადებები და კითხვები
Not პირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნის შემდეგ დგას: is not checked, has not been checked, will not be checked. კითხვაში პირველი დამხმარე ზმნა ქვემდებარის წინ გადადის: Was the lift checked? Has it been checked? ჯგუფის დანარჩენი ნაწილის წყობა უცვლელია. კითხვასა და უარყოფას დამატებითი do არ სჭირდება.
სპეციალურ კითხვაში კითხვითი სიტყვა ჩვეულებრივ მთელი სქემის წინ დგას: When was the lift checked? თუ კითხვა ქვემდებარეს ეხება, კითხვითი სიტყვა მის ჩვეულებრივ ადგილს იკავებს: What was damaged? შემსრულებელზე კითხვა სასაუბრო Who was it repaired by?-ით ან უფრო ფორმალური By whom was it repaired?-ით შეიძლება დაისვას. ფორმის არჩევა სტილზეა დამოკიდებული და არა მოვლენების განსხვავებაზე.
- The documents have not been signed yet.
- დოკუმენტები ჯერ არ არის ხელმოწერილი.
- Will the road be closed tonight?
- გზა დღეს ღამით დაკეტილი იქნება?
- Why was the meeting postponed?
- რატომ გადაიტანეს შეხვედრა?
By შემსრულებლისთვის, with კი იარაღისთვის
By აღნიშნავს მოქმედ პირს ან მიზეზს, რომელიც მოქმედების წყაროდ არის წარმოდგენილი: painted by a local artist, damaged by the storm. With ჩვეულებრივ იარაღს ან საშუალებას აღნიშნავს: cut with scissors. ქართული ბრუნვის ფორმა ამ ორი წინდებულის ასარჩევად საკმარისი არ არის: ქართულად ვამბობთ "ქარმა დააზიანა", მაგრამ არასულიერი ქარი ინგლისურში by-ით შემოტანილი მოქმედების წყარო შეიძლება იყოს.
by someone მხოლოდ სქემის შესავსებად არ დაამატო. თუ შემსრულებელი უცნობია და აზრს არ ცვლის, მისი გამოტოვება შეიძლება. მაგრამ თუ ის მნიშვნელოვანი ახალი ინფორმაციაა, by-იანი ფრაზის შენარჩუნება გამართლებულია: The design was approved by the client. გარდაქმნისას შემსრულებლის გამოტოვებით შეიძლება გრამატიკულად სწორი ფრაზა მიიღო, მაგრამ საწყისი ცნობა სრულად აღარ გადმოსცე.
- The label was written by a technician with a waterproof pen.
- წარწერა ტექნიკოსმა წყალგამძლე კალმით გააკეთა.By შემსრულებელს აღნიშნავს, with კი იარაღს.
- Several windows were damaged by the wind.
- ქარმა რამდენიმე ფანჯარა დააზიანა.მოქმედების მიზეზი შეიძლება ადამიანი არ იყოს.
როგორ გარდავქმნათ მოქმედებითი გვარის წინადადება
ჯერ მოქმედებითი გვარის ზმნის დამატება იპოვე. ჩვეულებრივ სწორედ ის ხდება ვნებითი წინადადების ქვემდებარე. შემდეგ დრო შეინარჩუნე, be-ს ფორმა ახალ ქვემდებარეს შეუთანხმე, V3 ჩასვი და გადაწყვიტე, საჭიროა თუ არა შემსრულებლის შენარჩუნება. პირის ნაცვალსახელის როლის ცვლას ფორმის ცვლაც მოსდევს: They invited her — She was invited by them.
თუ ზმნას ორი დამატება აქვს, ზოგჯერ ორი ვნებითი კონსტრუქციაა შესაძლებელი: They sent Leo a link — Leo was sent a link; A link was sent to Leo. ზოგიერთ შესიტყვებაში წინდებული რჩება: The child was looked after. ეს არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერ ზმნას ნებისმიერი გარდაქმნა შეეფერება: ჯერ მისი კონსტრუქცია და მიღებული ფრაზის ბუნებრიობა შეამოწმე.
- იპოვე, ვის ან რას ეხება მოქმედება წინადადებაში The staff cleaned the kitchen დამატება the kitchen აღნიშნავს იმას, რაც დაასუფთავეს.
- შეინარჩუნე დრო და შეთანხმება Cleaned არის Past Simple; მხოლობით kitchen-თან საჭიროა was.
- ჩასვი V3 და აზრი შეამოწმე The kitchen was cleaned by the staff. თუ შემსრულებელი არსებითი არ არის, მისი გამოტოვება შეიძლება.
ვნებითი გვარის შეზღუდვები და ხშირი შეცდომები
ჩვეულებრივი ვნებითი გვარი გარდამავალი ზმნებისგან და ზოგიერთი წინდებულიანი კონსტრუქციისგან, მაგალითად look after-ისგან, იწარმოება. arrive-სა და happen-ს ასეთი გარდაქმნისთვის ჩვეულებრივი პირდაპირი დამატება არ აქვს: The train arrived და არა The train was arrived. კუთვნილებისა და მდგომარეობის აღმნიშვნელი ზმნებიც მხოლოდ დამატების არსებობის გამო მექანიკურად არ უნდა გარდავქმნათ.
Be + -ed-იანი სიტყვა ყოველთვის მოქმედებას არ აღწერს: The door is closed შეიძლება კარის მდგომარეობას გადმოსცემდეს. The door was closed by the guard კი მოქმედებასა და შემსრულებელს მკაფიოდ ასახელებს. შესამოწმებლად მდგომარეობა და მოვლენა განასხვავე, be არ გამოტოვო და V2 და V3 არ აურიო. ფორმის შემოწმების შემდეგ ცნობა ხელახლა წაიკითხე: ვნებითი გვარი მკითხველს საჭირო თემისთვის თვალყურის დევნებაში უნდა ეხმარებოდეს.
- The museum is closed on Mondays.
- ორშაბათობით მუზეუმი დაკეტილია.ცნობა სამუშაო განრიგს ეხება და არა დაკეტვის ცალკეულ მოქმედებას.
- The museum was closed by the manager at six.
- მმართველმა მუზეუმი ექვს საათზე დაკეტა.დასახელებულია კონკრეტული მოქმედება და შემსრულებელი.
შეამოწმე დრო და მესამე ფორმა
ამ მოკლე, საჯარო და უფასო შემოწმებაში კურსის პროგრესი არ ინახება. ჯერ დრო დაადგინე და მხოლოდ შემდეგ აირჩიე ვნებითი ფორმა.