პირობა და შედეგი: როგორ წავიკითხოთ სქემა
if-იანი ნაწილი პირობას ადგენს, მთავარი ნაწილი კი ამ პირობის შედეგს ან მასზე დამოკიდებულ მოქმედებას აღწერს. ნაწილების ადგილების შეცვლა ძირითადი კავშირის შეცვლის გარეშე შეიძლება. თუ if-იანი ნაწილი პირველია, მის შემდეგ ჩვეულებრივ მძიმე იწერება. თუ ის მთავარ ნაწილს მოსდევს, მძიმე ჩვეულებრივ არ არის საჭირო.
ჯერ ორი კითხვა დასვი: რომელ დროს ეხება პირობა და რომელ დროს - შედეგი? შემდეგ გაარკვიე, სიტუაცია რეალურ შესაძლებლობად წარმოგვიდგენია თუ წარმოსახვით ალტერნატივად. if-ის შემდეგ წარსული ფორმა ყოველთვის წარსულს არ ნიშნავს: მეორე ტიპში ის ჩვეულებრივ აწმყოს ან მომავლის რეალობისგან დაშორებას აღნიშნავს.
| ტიპი | ტიპური ფორმა | ძირითადი აზრი |
|---|---|---|
| Zero | if + Present Simple; Present Simple | გამეორებადი კავშირი, კანონზომიერება |
| First | if + Present Simple; will + ზმნა | რეალური შესაძლებლობა მომავალში |
| Second | if + Past Simple; would + ზმნის საწყისი ფორმა | წარმოსახვითი აწმყო ან მომავალი |
| Third | if + Past Perfect; would have + V3 | წარსულის ალტერნატიული ვარიანტი |
| Mixed | პირობისა და შედეგის დროები განსხვავდება | მაგალითად, წარსულის პირობა და ახლანდელი შედეგი |
- If the bus is late, we will walk.
- თუ ავტობუსი დაიგვიანებს, ფეხით წავალთ.
- We will walk if the bus is late.
- ფეხით წავალთ, თუ ავტობუსი დაიგვიანებს.ნაწილების თანმიმდევრობა შეიცვალა, კავშირი კი იგივე დარჩა.
ნულოვანი ტიპი: ჩვეულებრივი შედეგი
Zero conditional კანონზომიერებებს, ინსტრუქციებსა და გამეორებად შედეგებს აღწერს. ეს მხოლოდ სამეცნიერო ფაქტებს არ ეხება: კონკრეტული ადამიანის ჩვეულ რეაქციაზე ან მოწყობილობის მუშაობაზეც შეიძლება ვისაუბროთ. ძირითად სქემაში ორივე ნაწილი Present Simple-შია. When ზოგჯერ if-ის ნაცვლად გამოდგება, თუ აზრი „ყოველთვის, როცა“-ს უახლოვდება.
ნულოვანი ტიპი მხოლოდ იმიტომ არ აირჩიო, რომ შედეგი ლოგიკურია. მნიშვნელოვანია, ზოგად კავშირს აღწერ თუ ერთ მომავალ შემთხვევაზე საუბრობ. „როცა სია მავიწყდება, ზედმეტს ვყიდულობ“ ჩვეულებას აღწერს. „თუ ხვალ სია დამავიწყდება, დაგირეკავ“ კი კონკრეტულ მომავალ სიტუაციას ეხება.
- If I skip lunch, I get hungry before five.
- თუ არ ვსადილობ, ხუთ საათამდე მშივდება.ჩვეულებრივი რეაქცია და არა ხვალინდელი გეგმა.
- If you press this button, the screen lights up.
- ამ ღილაკზე დაჭერისას ეკრანი ინთება.
პირველი ტიპი: შესაძლო მომავალი
First conditional გამოიყენება, როცა მოსაუბრე პირობას რეალურ შესაძლებლობად განიხილავს. ძირითად სქემაში if-ის შემდეგ Present Simple დგას, თუმცა ქართული თარგმანი მომავალს ეხება. მთავარ ნაწილში შეიძლება will, სხვა შესაბამისი მოდალური ზმნა ან ბრძანებითი ფორმა გამოვიყენოთ: შედეგი შეიძლება დაპირება, შესაძლებლობა, რჩევა ან ინსტრუქცია იყოს.
წესი „არ დასვა will იმ ნაწილში, რომელიც if-ით იწყება“ ჩვეულებრივ მომავალ პირობას ეხება. ეს არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერი will აკრძალულია if-თან: მაგალითად, will-მა შეიძლება დახმარებისთვის მზადყოფნა გამოხატოს. დასაწყისში სასარგებლოა ძირითადი სქემის კარგად ათვისება, უჩვეულო ვარიანტის კი მისი კონკრეტული მნიშვნელობით შემოწმება.
- If the parcel arrives today, I will bring it tomorrow.
- თუ ამანატი დღეს მოვა, ხვალ მოვიტან.
- If you finish early, you can use the meeting room.
- თუ ადრე დაამთავრებ, შეხვედრების ოთახით სარგებლობას შეძლებ.
- If the lift stops, call this number.
- თუ ლიფტი გაჩერდება, ამ ნომერზე დარეკე.მთავარ ნაწილში ინსტრუქციაა და არა will.
მეორე ტიპი: წარმოსახვითი აწმყო ან მომავალი
Second conditional ახლა სხვა სიტუაციის ან მომავალში ნაკლებად მოსალოდნელი შესაძლებლობის წარმოდგენას გვაძლევს. ტიპური სქემაა: if + Past Simple, would + საწყისი ფორმა. Could ან might მთავარ ნაწილში შესაძლებლობას ან ნაკლებად განსაზღვრულ შედეგს გამოკვეთს. ეს არ არის ფორმულა „მოვლენა არასოდეს მოხდება“: მოსაუბრე სიტუაციის წარმოდგენის გზას ირჩევს.
be-სთან ჰიპოთეზურ პირობაში were ყველა პირისთვის შესაძლებელია: If I were, If she were. ნაკლებად ფორმალურ მეტყველებაში was-იც გვხვდება. რჩევის გამოსახატავად გავრცელებულია If I were you; ეს ფორმულა were-თი დაიმახსოვრე. Would ჩვეულებრივ შედეგს მიეკუთვნება და ორივე ნაწილში არ იწერება: If I had time, I would help.
- If I had a larger desk, I would keep both monitors.
- უფრო დიდი მაგიდა რომ მქონდეს, ორივე მონიტორს დავიტოვებდი.საუბარია ახლანდელ პირობებზე; had წარსულის მაგიდას არ აღწერს.
- If I were you, I would ask for a written reply.
- შენ ადგილას წერილობით პასუხს მოვითხოვდი.
მესამე ტიპი: წარსულის სხვა ვარიანტი
Third conditional უკვე დასრულებულ წარსულს სხვაგვარად განიხილავს: პირობა არ შესრულდა ან მოვლენები სხვანაირად განვითარდა. if-იან ნაწილში had + V3 გამოიყენება, შედეგში კი would have + V3. V3 ზმნის მესამე ფორმაა, რომელსაც past participle, წარსული დროის მიმღეობა ეწოდება: წესიერ ზმნასთან -ed-იანი ფორმაა, არაწესიერისთვის კი ცალკე შემოწმებაა საჭირო.
ქართულ თარგმანში გამოიყენება პირობითი ფორმები, მაგალითად „რომ მქონოდა“ ან „გავაკეთებდი“, მაგრამ ინგლისური სქემის ასარჩევად ორივე ნაწილის დრო უნდა დააზუსტო. შეადარე დროის ახლანდელი უკმარისობა და გუშინ ხელიდან გაშვებული შესაძლებლობა. მესამე ტიპში would-ის ნაცვლად could შეიძლება შესაძლებლობისთვის გამოიყენო, might კი ნაკლებად დარწმუნებული შედეგისთვის. კონსტრუქცია ალტერნატივას აღწერს და არა შედეგის გარანტირებულობას ამტკიცებს.
- If we had checked the address, we would not have gone to the wrong building.
- მისამართი რომ შეგვემოწმებინა, არასწორ შენობასთან არ მივიდოდით.ორივე ნაწილი უკვე დასრულებულ სიტუაციას ეხება.
- If she had taken the earlier bus, she might have arrived before lunch.
- უფრო ადრეულ ავტობუსში რომ ჩამჯდარიყო, შესაძლოა, სადილამდე ჩასულიყო.
შერეული პირობები: დროის ორი წერტილი
შერეულ პირობით წინადადებაში პირობა და შედეგი სხვადასხვა დროს ეხება. წარსულის პირობისა და ახლანდელი შედეგისთვის გამოდგება if + Past Perfect, would + საწყისი ფორმა. ასეთი წინადადება ხსნის, როგორ შეცვლიდა სხვა წარსული ახლანდელ მდგომარეობას. სიტყვები now ან today კავშირის დანახვაში გეხმარება, მაგრამ სქემის სავალდებულო ნაწილი არ არის.
შესაძლებელია შებრუნებული სქემაც: მუდმივი ან ახლანდელი თვისება წარსულის ალტერნატიულ შედეგს უკავშირდება. მაშინ if + Past Simple კონსტრუქცია would have + V3-ს უერთდება. მას მექანიკურად მესამე ტიპად ნუ გაასწორებ: ჯერ შეამოწმე, აღწერს თუ არა პირობა თვისებას, რომელიც იმ წარსულ მომენტშიც მნიშვნელოვანი იყო.
- If I had charged my laptop last night, I could work here now.
- გუშინ საღამოს ნოუტბუქი რომ დამეტენა, ახლა აქ მუშაობას შევძლებდი.წარსულის პირობა, ახლანდელი შესაძლებლობა.
- If I were more organised, I would not have missed yesterday’s deadline.
- უფრო ორგანიზებული რომ ვიყო, გუშინდელ ვადას არ გადავაცილებდი.მყარი მახასიათებელი, შედეგი წარსულში.
If, when, unless და ხშირი შეცდომები
მომავლის კონტექსტში if ღიად ტოვებს, მოხდება თუ არა მოვლენა, when კი მას ჩვეულებრივ მოსალოდნელად წარმოადგენს. Unless დაახლოებით if not-ს შეესაბამება, მაგრამ აზრის შემოწმების გარეშე ყველა უარყოფით if-იან წინადადებას ვერ ცვლის. ჩვეულებრივ პირობაში unless-ის შემდეგ not მხოლოდ იმიტომ არ დაუმატო, რომ ქართულ თარგმანში „არ“ გვხვდება.
ფორმები ერთი სიტუაციის მაგალითზე შეადარე: If I find the receipt, I will return the jacket - პოვნა ჯერ კიდევ რეალურად შესაძლებელია; If I found the receipt, I would return the jacket - წარმოსახვითი შესაძლებლობაა; If I had found the receipt, I would have returned the jacket - წარსულის სხვა განვითარებაა. ასე მოსაუბრის ხედვა ჩანს და არა მხოლოდ დაბოლოებათა ცხრილი.
- We will start unless you ask us to wait.
- დავიწყებთ, თუ მოცდას არ გვთხოვ.
- When the meeting ends, I will call you.
- როცა შეხვედრა დასრულდება, დაგირეკავ.მოსაუბრე შეხვედრის დასრულებას ელის.
განსაზღვრე პირობისა და შედეგის დრო
ეს რამდენიმე სქემის უფასო საჯარო შემოწმებაა და არა კურსის სავარჯიშოების სრული ნაკრები; პროგრესი არ ინახება.