მტკიცებითი წინადადების ძირითადი სქემა
ქვემდებარე გვიჩვენებს, ვის ან რას ეხება წინადადება. შემდეგ მოდის ზმნა, მას კი დამატება მოსდევს, თუ ზმნა ამას მოითხოვს: Our team checks every order. ადგილისა და დროის გარემოებები ხშირად ბოლოს თავსდება. ყველა წინადადებას დამატება არ აქვს: The baby is sleeping დასრულებულ აზრს გადმოსცემს, ხოლო She is tired ქვემდებარის მახასიათებელს გადმოსცემს.
ქართულში ბრუნვის ფორმები სიტყვების როლის გარკვევაში გვეხმარება და წყობა უფრო მოქნილია. ინგლისურში The assistant called the customer და The customer called the assistant განსხვავებულ მოქმედებებს აღწერს. ნეიტრალური ფრაზის აგებისას ჯერ ძირითადი კავშირი შექმენი, შემდეგ კი დეტალები დაამატე. აზრის ხაზგასასმელად სიტყვების განსაკუთრებული გადაადგილებაც არსებობს, მაგრამ ის ძირითად მოდელს არ ანაცვლებს.
| ნაწილი | ფრაგმენტი | კითხვა მნიშვნელობის დასადგენად |
|---|---|---|
| ქვემდებარე | My colleague | ვის ეხება წინადადება? |
| ზმნა | writes | რას აკეთებს? |
| დამატება | short reports | რას? |
| ადგილი | at home | სად? |
| დრო | on Fridays | როდის? |
- My colleague writes short reports at home on Fridays.
- პარასკეობით ჩემი კოლეგა სახლში მოკლე ანგარიშებს წერს.
ზმნური ჯგუფი და აუცილებელი ქვემდებარე
ზმნური ჯგუფი შეიძლება ერთი ან რამდენიმე სიტყვისგან შედგებოდეს: works, is working, has finished, will be ready. კითხვისა და უარყოფის ასაგებად მისი პირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნა უნდა იპოვო. ამ დროს ძირითადი ზმნა ადგილს ყოველთვის არ იცვლის. წინადადებაში She has been waiting პირველი დამხმარე ზმნაა has.
ჩვეულებრივ სრულ ინგლისურ წინადადებაში ქვემდებარის გამოტოვება უმეტესად არ შეიძლება. ქართულში კი პირის ნაცვალსახელს ხშირად ზმნის ფორმა გვაგულისხმებინებს. ამინდის, დროისა და ვითარების შეფასებისთვის ინგლისურში ფორმალურ it-ს იყენებენ: It is cold; It is useful to check. რაიმეს არსებობის აღსანიშნავად there is/are გამოდგება. ბრძანებითი წინადადება მნიშვნელოვანი გამონაკლისია: Open the window-ში you-ს პირდაპირ დასახელება საჭირო არ არის.
- It is getting dark. There are two lights near the gate.
- ბნელდება. ჭიშკართან ორი სანათია.It აქ ფორმალური ქვემდებარეა, there კი რაიმეს არსებობის აღმნიშვნელი კონსტრუქციის ნაწილია.
- Please put the receipt in the envelope.
- გთხოვ, ქვითარი კონვერტში ჩადე.თხოვნაში ქვემდებარე you ჩვეულებრივ არ ითქმის.
როგორ აიგება უარყოფითი წინადადება
თუ წინადადებაში უკვე არის დამხმარე ან მოდალური ზმნა, not ჩვეულებრივ პირველი მათგანის შემდეგ დგას: is not working, has not arrived, cannot help. დამაკავშირებელი ფუნქციით გამოყენებულ be-სთანაც იგივე სქემა მოქმედებს: She is not tired. Present Simple-სა და Past Simple-ში ჩვეულებრივ ძირითად ზმნას ემატება do/does/did not.
does-ისა და did-ის შემდეგ ძირითადი ზმნა საწყის ფორმას იღებს: does not work, did not call. მასთან ერთად -s ან წარსულის ფორმა აღარ უნდა დავტოვოთ. თუ უარყოფა უკვე გამოხატულია nobody, never ან nothing-ით, სტანდარტულ კონსტრუქციაში ჩვეულებრივ დამატებით not აღარ იწერება: Nobody called ნიშნავს "არავის დაურეკავს"; ამ მნიშვნელობით Nobody didn’t call არ გამოიყენება.
| მტკიცებითი წინადადება | უარყოფითი წინადადება | რა შეიცვალა |
|---|---|---|
| She works here. | She does not work here. | დაემატა does not; work-ს -s აღარ აქვს. |
| They arrived early. | They did not arrive early. | დაემატა did not; arrive საწყის ფორმაშია. |
| He is ready. | He is not ready. | Not დგას be-ს შემდეგ; do საჭირო არ არის. |
| We have finished. | We have not finished. | Not პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ დგას. |
ზოგადი კითხვა: როდის გვჭირდება დამხმარე ზმნა
ზოგად კითხვას შეიძლება ვუპასუხოთ yes-ით ან no-თი. პირველი დამხმარე ან მოდალური ზმნა ქვემდებარის წინ დგას: Are they waiting? Has she finished? Can you help? თუ ჩვეულებრივი ზმნის Present Simple-ის ან Past Simple-ის საწყის წინადადებაში ასეთი სიტყვა არ არის, ემატება do, does ან did: Does she work here?
დამაკავშირებელი ფუნქციით გამოყენებული Be-ც ქვემდებარის წინ გადადის: Is he tired? ფორმა Does he is tired? ორ სხვადასხვა სქემას ურევს. თუ რამდენიმე დამხმარე ზმნაა, გადაადგილდება პირველი და არა მთელი ჯგუფი: Has she been waiting long? დანარჩენი ნაწილების თანმიმდევრობა რჩება, ამიტომ ჯერ მთლიანი ქვემდებარის პოვნა სასარგებლოა.
- Did your new colleague send the files?
- შენმა ახალმა კოლეგამ ფაილები გაგზავნა?მთლიანი ქვემდებარე your new colleague დგას did-ის შემდეგ.
- Will the room be available tomorrow?
- ხვალ ოთახი თავისუფალი იქნება?ქვემდებარის წინ დგას will, be კი მის შემდეგ რჩება.
სპეციალური კითხვა და კითხვა ქვემდებარის შესახებ
დამატების ან გარემოების შესახებ კითხვაში ჩვეულებრივ ჯერ კითხვითი სიტყვა დგას, შემდეგ კი დამხმარე ზმნა და ქვემდებარე: Where does she work? What did they buy? თუ კითხვა თავად ქვემდებარეს ეხება, who, what ან მთელი კითხვითი ჯგუფი მის ადგილს იკავებს და ჩვეულებრივ კითხვაში უარყოფის გარეშე do არ ემატება.
შეადარე Who called Nina? და Who did Nina call? პირველ შემთხვევაში უცნობია, ვინ დარეკა; მეორეში Nina ცნობილია, მაგრამ უცნობია, ვის დაურეკა მან. ქვემდებარის შესახებ კითხვა დროის ფორმისთვის საჭირო დამხმარე ზმნასაც შეიძლება შეიცავდეს: Who is waiting outside? უარყოფის ან საგანგებო ხაზგასმისთვის ზოგჯერ do-ც საჭიროა: Who didn’t reply? ამიტომ ეს წესი ჩვეულებრივ, უარყოფის გარეშე დასმულ კითხვას ეხება და არა who-ს ყველა გამოყენებას.
- Which train leaves first?
- რომელი მატარებელი გადის პირველი?Which train ქვემდებარეა; leaves ინარჩუნებს -s-ს.
- Which train did you take?
- რომელი მატარებლით წახვედი?ქვემდებარე you ცალკეა დასახელებული, ამიტომ საჭიროა did.
- Who has moved my chair?
- ვინ გადაადგილა ჩემი სკამი?Has აქ Present Perfect-ის ფორმის ნაწილია; ის do-ს მსგავსად მხოლოდ კითხვის შესაქმნელად არ ემატება.
დროის, ადგილისა და სიხშირის ზმნიზედების ადგილი
სიხშირის ზმნიზედები often, usually და always ჩვეულებრივ ძირითადი ზმნის წინ დგას, ხოლო be-ს, როგორც ძირითად ზმნას, მოსდევს: She usually walks; She is usually early. რამდენიმე ზმნისგან შედგენილ ჯგუფში ისინი ხშირად პირველი დამხმარე ზმნის შემდეგ თავსდება: She has never visited us. ეს ნეიტრალური პოზიციებია; აზრის ხაზგასმასა და ცალკეულ ზმნიზედებთან სხვა ვარიანტებიც შესაძლებელია.
ადგილისა და დროის გარემოებები ხშირად ბოლოს დგას; ჩვეულებრივ ჯერ ადგილი ითქმის და შემდეგ დრო: in the library yesterday. დროის გარემოება დასაწყისშიც შეიძლება გადავიტანოთ ვითარების დროითი ჩარჩოს საჩვენებლად. ჩვეულებრივი ვითარების ზმნიზედა ზმნასა და მოკლე პირდაპირ დამატებას შორის არ ჩასვა: She explained the rule clearly და არა She explained clearly the rule. ჯერ ზმნისა და დამატების კავშირი შეინარჩუნე.
- We usually check the figures together.
- ჩვეულებრივ რიცხვით მონაცემებს ერთად ვამოწმებთ.
- Yesterday we checked the figures in the office.
- გუშინ რიცხვითი მონაცემები ოფისში გადავამოწმეთ.
- The figures are usually accurate.
- რიცხვითი მონაცემები ჩვეულებრივ ზუსტია.Usually დგას be-ს შემდეგ.
კითხვა სხვა ფრაზის შიგნით და მზა წინადადების შემოწმება
ირიბი კითხვის შესავალ ნაწილს ჩვეულებრივ მტკიცებითი წინადადების წყობა მოსდევს: Do you know where she lives? კითხვითი ინვერსია გარე ნაწილშია, Do you know-ში, და არა where she lives-ში. Could you tell me where the station is? იმავე პრინციპით არის აგებული: is ქვემდებარეს, the station-ს, მოსდევს.
შესამოწმებლად ქვემდებარეს ხაზი გაუსვი, იპოვე ზმნური ჯგუფი და წინადადების ტიპი დაადგინე. შემდეგ not-ის ან დამხმარე ზმნის ადგილი შეამოწმე და ამის შემდეგ დამატებები და გარემოებები დააბრუნე. ასე ფრაზის კონკრეტულ ნაწილს გაასწორებ და მთელი წინადადების შემთხვევით გადაწყობა არ დაგჭირდება. უკვე ნაცნობი მოკლე სქემა უფრო გრძელი ცნობის ასაგებად საყრდენი გახდება.
- Where does the bus stop? Do you know where the bus stops?
- სად ჩერდება ავტობუსი? იცი, სად ჩერდება ავტობუსი?ჩართულ ნაწილში does არ არის, ამიტომ stops ისევ იღებს -s-ს.
სამი სქემა შეამოწმე
ეს სიტყვათა წყობის მოკლე, საჯარო და უფასო შემოწმებაა; კურსის პროგრესი არ ინახება.