Olumlu cümlenin temel yapısı
Özne, kimden ya da neden söz edildiğini gösterir. Ardından fiil ve fiil gerektiriyorsa nesne ya da tümleç gelir: Our team checks every order. Yer ve zaman bilgisi genellikle sondadır. Her cümlede doğrudan nesne bulunmaz: The baby is sleeping tam bir cümledir; She is tired ise öznenin bir özelliğini içerir.
Türkçede hâl ekleri, bağlam ve tonlama sayesinde sözcük sırası daha esnek olabilir. İngilizcede The assistant called the customer ile The customer called the assistant farklı eylemler anlatır; kimin aradığı sözcük sırasıyla değişir. Nötr bir cümlede önce temel ilişkiyi kur, sonra ayrıntıları ekle. Bilgiyi vurgulamak için özel devrik yapılar vardır, ama bunlar temel kalıbın yerini tutmaz.
| Bölüm | Cümle parçası | Anlamı bulma sorusu |
|---|---|---|
| Özne | My colleague | Kimden söz ediliyor? |
| Fiil | writes | Ne yapıyor? |
| Nesne | short reports | Tam olarak neyi? |
| Yer | at home | Nerede? |
| Zaman | on Fridays | Ne zaman? |
- My colleague writes short reports at home on Fridays.
- İş arkadaşım cuma günleri evde kısa raporlar yazar.
Fiil grubu ve öznenin gerekli olması
Fiil grubu bir ya da birkaç kelimeden oluşabilir: works, is working, has finished, will be ready. Soru ve olumsuzluk için ilk yardımcı fiili ya da modal fiili bulmak önemlidir. Asıl fiilin yerinin değişmesi şart değildir. She has been waiting cümlesindeki ilk yardımcı fiil has olur.
Türkçedeki ‘Soğuk’ ya da ‘Geldim’ cümlelerinden farklı olarak olağan ve tam bir İngilizce cümlede özne genellikle atılamaz. Hava, saat ve durum değerlendirmeleri için biçimsel özne it kullanılır: It is cold; It is useful to check. Varlık belirtmek için there is/are kullanılır. Emir kipi önemli bir istisnadır: Open the window cümlesinde you öznesinin açıkça söylenmesi gerekmez.
- It is getting dark. There are two lights near the gate.
- Hava kararıyor. Giriş kapısının yanında iki lamba var.It durumu anlatır; there varlık bilgisi sunar.
- Please put the receipt in the envelope.
- Lütfen makbuzu zarfa koy.Bir istekte you öznesi genellikle söylenmez.
Olumsuz cümle nasıl kurulur?
Yardımcı fiil ya da modal fiil zaten varsa not genellikle ilkinin ardından gelir: is not working, has not arrived, cannot help. Bağlayıcı be fiilinde de aynı kalıp geçerlidir: She is not tired. Sıradan bir fiille kurulan Present Simple ve Past Simple yapılarında do/does/did not eklenir.
Does ve did sonrasında asıl fiil yalın biçimde gelir: does not work, did not call. Aynı anda -s ekini ya da geçmiş biçimi koruma. Olumsuzluk nobody, never ya da nothing içinde zaten varsa standart yapıda genellikle ek not bulunmaz: ‘Kimse aramadı’ anlamında Nobody didn’t call değil, Nobody called kullanılır.
| Olumlu | Olumsuz | Ne değişti? |
|---|---|---|
| She works here. | She does not work here. | Does not eklendi; work üzerindeki -s kalktı. |
| They arrived early. | They did not arrive early. | Did not eklendi; arrive yalın biçimde kaldı. |
| He is ready. | He is not ready. | Not, be sonrasına geldi; do gerekli değil. |
| We have finished. | We have not finished. | Not ilk yardımcı fiilden sonra geldi. |
Evet-hayır sorusu: yardımcı fiil gerekir mi?
Genel bir soru yes ya da no ile yanıtlanabilir. İlk yardımcı fiil ya da modal fiil öznenin önüne gelir: Are they waiting? Has she finished? Can you help? Present Simple ya da Past Simple içindeki sıradan bir fiilde bu öğe yoksa do, does ya da did eklenir: Does she work here? Türkçedeki mı/mi soru ekinin yerine İngilizcede bu fiil düzeni kullanılır.
Bağlayıcı be de öznenin önüne gelir: Is he tired? Does he is tired? iki farklı yapıyı karıştırır. Birden çok yardımcı fiil varsa bütün grup değil, yalnızca ilki taşınır: Has she been waiting long? Diğer bölümler sırasını korur; bu yüzden önce öznenin tamamını bul.
- Did your new colleague send the files?
- Yeni iş arkadaşın dosyaları gönderdi mi?Öznenin tamamı olan your new colleague, did sonrasında gelir.
- Will the room be available tomorrow?
- Oda yarın kullanılabilir olacak mı?Will öznenin önüne gelirken be öznenin sonrasında kalır.
Soru sözcüğüyle soru ve özne sorusu
Nesneyi, tümleci ya da yer-zaman bilgisini sorarken genellikle önce soru sözcüğü, sonra yardımcı fiil ve özne gelir: Where does she work? What did they buy? İstenen bilgi öznenin kendisiyse who, what ya da bütün soru grubu öznenin yerini alır; olağan olumlu soruda ayrıca do eklenmez.
Who called Nina? ile Who did Nina call? sorularını karşılaştır. İlkinde kimin aradığını bilmiyoruz; ikincisinde arayanın Nina olduğunu biliyoruz, ama kimi aradığını bilmiyoruz. Özne sorusu zaman yapısının gerektirdiği yardımcı fiili içerebilir: Who is waiting outside? Olumsuz ya da vurgulu soruda do da gerekebilir: Who didn’t reply? Dolayısıyla kural, who içeren her cümleye değil, olağan olumlu soruya uygulanır.
- Which train leaves first?
- Hangi tren önce kalkıyor?Which train öznedir; leaves üzerindeki -s korunur.
- Which train did you take?
- Hangi trene bindin?You öznesi ayrıca bulunduğu için did kullanılır.
- Who has moved my chair?
- Sandalyemin yerini kim değiştirdi?Has, Present Perfect için gereklidir; do gibi sonradan eklenmiş değildir.
Zaman, yer ve sıklık zarfları nereye gelir?
Often, usually ve always sıklık zarfları genellikle asıl fiilden önce, ama be sonrasında gelir: She usually walks; She is usually early. Birkaç fiilli gruplarda çoğunlukla ilk yardımcı fiilin ardından gelirler: She has never visited us. Bunlar nötr konumlardır; vurgu ve bazı zarflar başka seçeneklere de izin verir.
Yer ve zaman çoğunlukla sonda, genellikle bu sırayla bulunur: in the library yesterday. Zaman bilgisi, cümleye çerçeve vermek için başa gelebilir. Olağan bir durum zarfını fiille kısa doğrudan nesnenin arasına koyma: She explained clearly the rule değil, She explained the rule clearly. Önce fiille nesnesinin birlikteliğini koru.
- We usually check the figures together.
- Sayıları genellikle birlikte kontrol ederiz.
- Yesterday we checked the figures in the office.
- Dün sayıları ofiste kontrol ettik.
- The figures are usually accurate.
- Sayılar genellikle doğrudur.Usually, be sonrasında gelir.
Cümlenin içindeki soru ve son kontrol
Dolaylı soruda giriş bölümünden sonra genellikle olumlu cümle sırası kullanılır: Do you know where she lives? Soruya özgü yer değişimi where she lives içinde değil, dıştaki Do you know bölümündedir. Could you tell me where the station is? de aynı kalıbı izler: is, the station öznesinin ardından gelir.
Kontrol için öznenin altını çiz, fiil grubunu bul ve cümle türünü belirle. Sonra not ya da yardımcı fiilin yerini incele; nesneyi, tümleçleri ve yer-zaman bilgilerini yerleştir. Bu sıra, bütün cümleyi rastgele yeniden düzenlemeden belirli bir bölümü düzeltmene yardımcı olur. Bildiğin kısa bir yapı, daha uzun bir cümleye temel oluşturur.
- Where does the bus stop? Do you know where the bus stops?
- Otobüs nerede duruyor? Otobüsün nerede durduğunu biliyor musun?İç cümlede does bulunmaz; bu nedenle stops yeniden -s alır.
Üç yapıyı kontrol et
Sözcük sırasını kontrol eden erişime açık kısa bir bölümdür; kurs ilerlemesi kaydedilmez.