Etkilenen şey, eylemi yapandan daha önemli olduğunda
Etken yapıda özne normalde eylemi yapar: The courier delivered the parcel. Edilgende eylemden etkilenen öğe özne olur: The parcel was delivered by the courier. Temel durum korunur, ama odak değişir. Edilgen yapı; yapan bilinmiyorsa, zaten belliyse, konuyla ilgili değilse ya da metin zaten etkilenen nesne hakkındaysa yararlıdır.
Edilgen yapı kendiliğinden daha kibar ya da ‘daha doğru’ değildir. Sorumlunun kim olduğu önemliyse etken cümle daha açık olabilir. The door must be kept clear cümlesinde nesne ve gereklilik merkezde bulunur. We checked every application cümlesinde etken yapı, kontrolü kimin yaptığını vurgular.
- The team updated the timetable.
- Ekip programı güncelledi.Odak ekipte.
- The timetable was updated this morning.
- Program bu sabah güncellendi.Odak programda; eylemi yapan belirtilmiyor.
Kuruluş: be + fiilin üçüncü hâli
Edilgende be zamanı gösterir ve yeni özneyle uyum sağlar. Asıl fiil, genellikle üçüncü hâl denen past participle biçimini alır. Düzenli fiillerde -ed ile biter; düzensizlerde Past Simple biçiminden farklı olabilir: write — wrote — written, send — sent — sent.
İngilizcede past participle kişi ya da sayıya göre değişmez: The letter was sent; The letters were sent. Tekil-çoğul uyumu sent üzerinde değil, was/were üzerinde görülür. Is ya da was sonrasına doğrudan geçmiş biçimini koyma: write için wrote değil, written kullan. Önce eylemin ne zaman olduğunu ve nasıl sunulduğunu belirle; sonra edilgeni kur. Edilgen yapı, olayı geçmiş zamana dönüştürmez.
- The final note is written in pencil.
- Son not kurşun kalemle yazılmış.
- The invitations were sent on Monday.
- Davetiyeler pazartesi gönderildi.Were çoğul invitations ile uyumludur; sent değişmez.
Sık kullanılan zamanlarda edilgen yapı
Simple yapılarda be biçimi ile V3 yeterlidir. Continuous yapısında V3 önüne being, Perfect yapısında been gelir. Daha uzun bir grupta her öğenin görevi vardır: has been repaired içinde has Present Perfect yapısını kurar, been be fiilinin biçimidir, repaired ise onarma eylemini belirtir.
Etken cümleyi dönüştürürken alışkanlıkla was seçmek yerine zamanı ve anlamı koru. Şu anda süren onarım is being repaired, elde edilmiş sonuç has been repaired olur. Az kullanılan uzun birleşimler de vardır; ancak bu başvuru çalışmasında yaygın biçimleri öğrenmek daha yararlıdır.
| Zaman ya da yapı | Yapı | Örnek ve çevirisi |
|---|---|---|
| Present Simple | am/is/are + V3 | The lift is checked every week. — Asansör her hafta kontrol edilir. |
| Past Simple | was/were + V3 | The lift was checked yesterday. — Asansör dün kontrol edildi. |
| Will ile gelecek | will be + V3 | The lift will be checked tomorrow. — Asansör yarın kontrol edilecek. |
| Present Continuous | am/is/are being + V3 | The lift is being checked now. — Asansör şu anda kontrol ediliyor. |
| Past Continuous | was/were being + V3 | The lift was being checked at noon. — Asansör öğlen kontrol ediliyordu. |
| Present Perfect | have/has been + V3 | The lift has been checked. — Asansörün kontrolü tamamlandı. |
| Past Perfect | had been + V3 | The lift had been checked before we arrived. — Biz gelmeden önce asansör kontrol edilmişti. |
| Modal fiil | modal + be + V3 | The lift must be checked. — Asansör kontrol edilmeli. |
Olumsuz cümleler ve sorular
Not ilk yardımcı fiil ya da modal fiilden sonra gelir: is not checked, has not been checked, will not be checked. Soruda ilk yardımcı fiil öznenin önüne geçer: Was the lift checked? Has it been checked? Geri kalan bölüm sırasını korur. Soru ya da olumsuzluk için do eklemek gerekmez.
Bilgi sorularında soru sözcüğü genellikle yapının önüne gelir: When was the lift checked? Özne soruluyorsa olağan yerinde durur: What was damaged? Yapanı sormak için günlük Who was it repaired by? ya da daha resmî By whom was it repaired? kullanılabilir. Seçim, farklı olaylara değil, anlatım tarzına bağlıdır.
- The documents have not been signed yet.
- Belgeler henüz imzalanmadı.
- Will the road be closed tonight?
- Yol bu gece kapatılacak mı?
- Why was the meeting postponed?
- Toplantı neden ertelendi?
Yapan için by, araç için with
By eylemi yapanı ya da eylemin kaynağı olarak sunulan nedeni belirtir: painted by a local artist, damaged by the storm. With genellikle araç veya gereci gösterir: cut with scissors. Türkçedeki ‘tarafından’ ve ‘ile’ yardımcı olabilir, ama görevi kontrol et: fırtına bir kişi olmasa da by ile belirtilen neden olabilir.
Yalnızca kalıbı tamamlamak için by someone ekleme. Yapan bilinmiyorsa ve anlamı değiştirmiyorsa söylenmeyebilir. Ama önemli yeni bilgiyse korumak yararlıdır: The design was approved by the client. Dönüştürmede yapanı çıkarırken dil bilgisel doğrulukla bütün asıl bilgiyi korumanın farklı konular olduğunu unutma.
- The label was written by a technician with a waterproof pen.
- Etiket bir teknisyen tarafından suya dayanıklı bir kalemle yazıldı.By eylemi yapanı, with aracı belirtir.
- Several windows were damaged by the wind.
- Birkaç pencere rüzgârdan zarar gördü.Eylemin nedeni bir kişi olmak zorunda değildir.
Etken cümle nasıl dönüştürülür?
Önce etken fiilin nesnesini bul. Bu öğe genellikle edilgenin öznesi olur. Sonra zamanı koru, be biçimini yeni özneyle uyumlu yap, V3 kullan ve yapanı belirtip belirtmeyeceğine karar ver. Kişi zamirinin görevi değiştiğinde biçimi de değişir: They invited her — She was invited by them.
Fiilin iki nesnesi varsa bazen iki edilgen mümkündür: They sent Leo a link — Leo was sent a link; A link was sent to Leo. Bazı yapılar edatı korur: The child was looked after. Bu, her fiilin her dönüşüme uygun olduğu anlamına gelmez: önce yapıyı ve sonucun doğal olup olmadığını kontrol et.
- Eylemden etkilenen öğeyi bul The staff cleaned the kitchen cümlesindeki the kitchen nesnesi neyin temizlendiğini gösterir.
- Zamanı ve uyumu koru Cleaned, Past Simple biçimidir; kitchen tekil olduğundan was gerekir.
- V3 kullan ve anlamı kontrol et The kitchen was cleaned by the staff. Konuyla ilgili değilse eylemi yapan belirtilmeyebilir.
Edilgenin sınırları ve sık yapılan hatalar
Olağan edilgen yapı, geçişli fiillerle ve look after gibi bazı edatlı yapılarla kurulur. Arrive ve happen bu dönüşüme uygun olağan bir doğrudan nesne almaz: The train was arrived değil, The train arrived. İyelik ve durum yapıları da yalnızca nesneleri var diye otomatik olarak edilgene çevrilmemelidir.
Be + -ed ile biten sözcük her zaman eylem anlatmaz: The door is closed kapının durumunu belirtebilir. The door was closed by the guard ise açıkça bir eylemi ve yapanı gösterir. Durumla olayı ayır, be biçimini koru ve V2 ile V3'ü karıştırma. Yapıyı kontrol ettikten sonra cümleyi yeniden oku: edilgen, ilgili konuyu takip etmeyi kolaylaştırmalıdır.
- The museum is closed on Mondays.
- Müze pazartesi günleri kapalıdır.Odak, belirli bir kapatma eyleminde değil, açılış düzenindedir.
- The museum was closed by the manager at six.
- Müze saat altıda müdür tarafından kapatıldı.Cümle belirli bir eylemi ve yapanı belirtir.
Zamanı ve üçüncü hâli kontrol et
Erişime açık bu kısa kontrol kurs ilerlemesini kaydetmez. Önce zamanı belirle, ancak sonra edilgen biçimi seç.