მოდალური ზმნები: სავარჯიშოები

ამ სავარჯიშოებში უნდა განასხვავო უნარი, ნებართვა, თხოვნა, რჩევა და ვალდებულება. აქ 18 დავალებაა სამ ნაწილად: ჯერ can და could, შემდეგ must და should, ბოლოს კი უარყოფა და კითხვები. კონტექსტი აზუსტებს, რომელი მნიშვნელობის გადმოცემაა საჭირო; თითოეულ პასუხს განმარტება ახლავს.

ინგლისურის კურსზე გადასვლა

Can-ს, could-ს, must-სა და should-ს ზმნის საწყისი ფორმა მოსდევს to-ს გარეშე: can read, should check. დაბოლოება -s არც he-სა და she-ს შემდეგ ემატება. კითხვაში მოდალური ზმნა ქვემდებარის წინ დგება, უარყოფისთვის კი მას not ემატება.

Can და could ზოგჯერ ერთსა და იმავე თხოვნაში ორივე მისაღებია: can უფრო პირდაპირია, could კი ჩვეულებრივ უფრო თავაზიანი. ამიტომ თხოვნის დავალებებში ორივეს ისე არ გთავაზობთ, თითქოს ერთ-ერთი მცდარი იყოს. უნარის დავალებებში დრო და მნიშვნელობა ცალკეა მითითებული. Must და have to-ც შეიძლება ერთ ვალდებულებას აღწერდეს: ქართული „უნდა“ მათ შორის არჩევანს ყოველთვის ვერ წყვეტს.

მთელი მნიშვნელობა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ცალკე „შეიძლება“ ან „უნდა“
ამოცანა კონსტრუქცია რას გამოხატავს
ახლანდელი უნარიcan + ზმნაადამიანს ამის გაკეთება შეუძლია ან იცის, როგორ გააკეთოს.
ზოგადი უნარი წარსულშიcould + ზმნაიმ პერიოდში ამის გაკეთება შეეძლო; კონკრეტული ერთჯერადი მოქმედების შესრულების ფაქტს ეს თავისთავად არ ადასტურებს.
ნებართვაcan + ზმნაამის გაკეთება ნებადართულია. Could ნებართვის თხოვნას შეეფერება და არა მის ჩვეულებრივ გაცემას.
რჩევაshould + ზმნაასე მოქცევა გონივრულია; ეს სავალდებულო წესი არ არის.
ვალდებულებაmust / have to + ზმნაგაკეთება აუცილებელია. Have to ფორმას იცვლის: has to, had to.
აკრძალვაmust not + ზმნაამის გაკეთება არ შეიძლება.
აუცილებლობის არარსებობაdo not need to + ზმნაშეგიძლია არ გააკეთო, თუმცა გაკეთება აკრძალული არ არის.
Mila can repair this kind of lock.
მილას ასეთი საკეტების შეკეთება შეუძლია.Can უნარს აღწერს და არა ვალდებულებას.
Could I use the spare chair?
შეიძლება სათადარიგო სკამით ვისარგებლო?ეს ახლა ნებართვის თავაზიანი თხოვნაა და არა წარსულის აღწერა.
You do not need to print the map.
რუკის ამობეჭდვა არ გჭირდება.ამობეჭდვა შეიძლება, მაგრამ აუცილებელი არ არის.

ნაწილი 1. უნარი, ნებართვა და თხოვნა

ფაქტობრივი უნარის შესახებ ინფორმაცია თანამოსაუბრისადმი თხოვნისგან განასხვავე. Could-ით დასმული კითხვა შეიძლება აწმყოს ან მომავალსაც ეხებოდეს: თავაზიანობა და დრო მთელი სიტუაციით განისაზღვრება.

აირჩიე ვარიანტი, რომელიც მითითებულ მნიშვნელობას გადმოსცემს ან კითხვას სწორად აგებს. თითოეულ დავალებაში პირობას ერთი პასუხი შეესაბამება.

1. გამოხატე სწორედ ახლანდელი უნარი და არა რჩევა ან ვალდებულება: Nika ___ read music; she uses this skill in the orchestra.
პასუხი და განმარტება

can. Nika can read music ნიშნავს „ნიკამ ნოტების კითხვა იცის“. Can უნარს გამოხატავს. Should რჩევას მოგვცემდა, must კი აუცილებლობას, რომელიც პირობაში არ არის მითითებული.

2. საუბარია ბავშვობაში არსებულ ზოგად უნარზე: When my grandfather was ten, he ___ already mend bicycle tyres.
პასუხი და განმარტება

could. He could already mend bicycle tyres ნიშნავს „მას უკვე შეეძლო ველოსიპედის საბურავების შეკეთება“. Could წარსულში ზოგად უნარს გადმოსცემს. Can ახლანდელ შესაძლებლობას აღნიშნავს, must კი ამ წარსულ უნარს არ გამოხატავს.

3. თანამშრომელს თავაზიანად სთხოვე ნომრის გამეორება: ___ you repeat the booking number, please?
პასუხი და განმარტება

Could. Could you repeat the booking number, please? ნიშნავს „შეგიძლიათ ჯავშნის ნომერი გაიმეოროთ, გთხოვთ?“. ეს მოქმედების შესრულების თხოვნაა. Must you აუცილებლობაზე იკითხავდა, should you კი იმაზე, რამდენად მიზანშეწონილია ამის გაკეთება.

4. მასპინძელი სტუმარს პირდაპირ აძლევს როზეტის გამოყენების ნებართვას, არც ურჩევს და არც ავალდებულებს: Yes, you ___ charge your phone here.
პასუხი და განმარტება

can. You can charge your phone here ნიშნავს „აქ ტელეფონის დამუხტვა შეგიძლია“. Can ნებართვას იძლევა. Must დამუხტვას სავალდებულოს გახდიდა, should კი პასუხს რეკომენდაციად გადააქცევდა.

5. აირჩიე ახლანდელი უნარის შესახებ სწორად აგებული კითხვა.
პასუხი და განმარტება

Can Leo fix this printer?. Can Leo fix this printer? ნიშნავს „ლეოს ამ პრინტერის შეკეთება შეუძლია?“. Can Leo-ს წინ დგას does-ის გარეშე. Can-ის შემდეგ საჭიროა fix ფორმა -s დაბოლოების გარეშე.

6. სწავლის დაწყებამდე ადამიანს ცურვა საერთოდ არ შეეძლო: Before her first swimming lessons, Eva ___ swim at all.
პასუხი და განმარტება

could not. Eva could not swim at all ნიშნავს „ევამ ცურვა საერთოდ არ იცოდა“. Could not წარსულ უნარს უარყოფს. Must not აკრძალვას ნიშნავდა, should not კი რჩევას, რომ არ ეცურა.

Should რეკომენდაციას შეეფერება, must კი მტკიცედ გამოხატულ აუცილებლობას ან სავალდებულო წესს. განსხვავებას მხოლოდ ის არ განსაზღვრავს, ვინ დაადგინა წესი: must ოფიციალურ მოთხოვნებშიც გვხვდება. Have to ფორმას იცვლის, ამიტომ წარსულში had to გამოიყენება.

შეინარჩუნე ქართულად მოცემული მნიშვნელობა: რჩევა, მოთხოვნა ან წარსულში არსებული აუცილებლობა.

1. გაფორმების შესახებ არასავალდებულო რჩევა მიეცი და არა ბრძანება: You ___ use a larger font; the labels would be easier to read.
პასუხი და განმარტება

should. You should use a larger font ნიშნავს „უმჯობესია უფრო დიდი შრიფტი გამოიყენო“. Should რჩევას შეესაბამება. Must რჩევას მოთხოვნად გადააქცევდა, can only კი შესაძლო არჩევანს შეზღუდავდა.

2. გადმოეცი სახელოსნოს სავალდებულო წესი: Everyone ___ wear eye protection in this area. It is compulsory.
პასუხი და განმარტება

must. Everyone must wear eye protection ნიშნავს „ყველამ დამცავი სათვალე უნდა ატაროს“. Compulsory პირდაპირ ნიშნავს, რომ წესი სავალდებულოა. Could შესაძლებლობას ნიშნავს, should perhaps კი ფრთხილ რეკომენდაციას. Have to-ც გამოხატავდა ვალდებულებას, მაგრამ ვარიანტებში არ არის.

3. აღწერე გუშინდელ სიტუაციაში არსებული აუცილებლობა: The lift was broken yesterday, so we ___ carry the boxes upstairs.
პასუხი და განმარტება

had to. We had to carry the boxes upstairs ნიშნავს „ყუთების ზემოთ ატანა მოგვიწია“. დასრულებულ წარსულ სიტუაციაში ვალდებულების აღსაწერად had to გვჭირდება. Must-ს ასეთი ინფორმაციისთვის წარსულის ცალკე ფორმა არ აქვს.

4. მუდმივი ვალდებულების აღწერისას have to-ს ფორმა ჩასვი: Lina ___ check the stock every Monday.
პასუხი და განმარტება

has to. Lina has to check the stock every Monday ნიშნავს „ლინამ მარაგი ყოველ ორშაბათს უნდა შეამოწმოს“. Lina-ს შემდეგ has to გვჭირდება. Have to მესამე პირის მხოლობით რიცხვს არ შეესაბამება, has კი to-ს გარეშე ამ კონსტრუქციას არ ქმნის.

5. რჩევის მნიშვნელობა შეინარჩუნე, ფორმა კი გაასწორე: You should ___ a copy before editing the file.
პასუხი და განმარტება

save. You should save a copy before editing the file ნიშნავს „ფაილის რედაქტირებამდე ასლის შენახვა სჯობს“. Should-ს საწყისი save მოსდევს to-სა და -s-ის გარეშე.

6. მონაწილეს სურს იკითხოს, სავალდებულოა თუ არა ქაღალდის ასლის მოტანა. აირჩიე სწორი კითხვა have to-თი.
პასუხი და განმარტება

Do we have to bring a paper copy?. Do we have to bring a paper copy? ნიშნავს „ქაღალდის ასლი აუცილებლად უნდა მოვიტანოთ?“. Have to-სთან ჩვეულებრივ კითხვაში do გვჭირდება, მის შემდეგ კი have გამოიყენება და არა has. Must კითხვას do-ს გარეშე შექმნიდა: Must we bring a paper copy?

Must not და do not need to ერთმანეთს ვერ ჩაანაცვლებს. პირველი მოქმედებას კრძალავს, მეორე აუცილებლობას ხსნის. Should not რჩევას გამოხატავს, რომ ასე მოქცევა არ ღირს, თუმცა რჩევა აკრძალვას არ უდრის.

აირჩიე უარყოფა ან კითხვა, რომელიც სიტუაციას ზუსტად შეესაბამება.

1. წესები დახურულ არქივში შესვლას კრძალავს: Visitors ___ enter this room. Entry is forbidden.
პასუხი და განმარტება

must not. Visitors must not enter this room ნიშნავს „სტუმრებს ამ ოთახში შესვლა ეკრძალებათ“. Forbidden აკრძალვას ნიშნავს. Do not need to გვეტყოდა, რომ შესვლა აუცილებელი არ არის, მაგრამ მას არ აკრძალავდა.

2. ლეპტოპის მოტანა ნებადართულია, მაგრამ სავალდებულო არ არის: We provide computers, so you ___ bring your own laptop.
პასუხი და განმარტება

do not need to. You do not need to bring your own laptop ნიშნავს „საკუთარი ლეპტოპის მოტანა არ გჭირდება“. კომპიუტერები უკვე ხელმისაწვდომია. Must not და cannot ამ კონტექსტში აკრძალვას გამოხატავდა, რომელიც პირობაში არ არის.

3. სლაიდის გადატვირთვის წინააღმდეგ მხოლოდ რჩევა მიეცი, აკრძალვის გარეშე: You ___ put so much text on one slide; two slides would be clearer.
პასუხი და განმარტება

should not. You should not put so much text on one slide ნიშნავს „ერთ სლაიდზე ამდენი ტექსტის მოთავსება არ ღირს“. Should not რეკომენდაციას გამოხატავს. Must not აკრძალვა იქნებოდა, do not need to კი მხოლოდ აუცილებლობის არარსებობას აღნიშნავდა.

4. ვალდებულება have to-თი უარყავი: The meeting is optional. Dan ___ attend.
პასუხი და განმარტება

does not have to. Dan does not have to attend ნიშნავს „დანი ვალდებული არ არის, დაესწროს“. Does not-ის შემდეგ have ფორმა ბრუნდება. Optional არასავალდებულოს ნიშნავს, ამიტომ აკრძალვის გამომხატველი must not არ შეეფერება.

5. ფანჯრის გაღების ნებართვა ითხოვე; ნუ იკითხავ, ვალდებული ხარ თუ არა: ___ I open the window for a moment?
პასუხი და განმარტება

Could. Could I open the window for a moment? ნიშნავს „შეიძლება ფანჯარა ცოტა ხნით გავაღო?“. Could I ნებართვას ითხოვს. Should I კითხულობს, ღირს თუ არა ამის გაკეთება, Must I კი სავალდებულოა თუ არა.

6. ახლანდელი უნარი უარყავი და არა ნებართვა: Despite several lessons, I still ___ play this tune from memory.
პასუხი და განმარტება

cannot. I still cannot play this tune from memory ნიშნავს „ამ მელოდიის ზეპირად დაკვრა ჯერ კიდევ არ შემიძლია“. Cannot აქ უნარის არქონას გამოხატავს. Must not დაკვრას აკრძალავდა, do not need to კი აუცილებლობას მოხსნიდა.

თუ გრამატიკულად სწორი ვარიანტები ერთმანეთში აგერია, ჯერ მნიშვნელობა ქართულად დაასახელე: „შეუძლია“, „ნებადართულია“, „სჯობს“, „ვალდებულია“ ან „არ არის აუცილებელი“. შემდეგ ინგლისური წინადადება ხელახლა წაიკითხე: ფორმამ სწორედ ეს მნიშვნელობა უნდა გამოხატოს.

თუ შეცდომა აგებაშია, შეამოწმე, ჩვეულებრივი ზმნის წესი მოდალურზე ხომ არ გადაიტანე. Can და should კითხვაში do-ს არ მოითხოვს და -s-ს არ იღებს. Have to-სთან კი has და had ფორმებიც გამოიყენება, ასევე კითხვები და უარყოფა do, does ან did დამხმარე ზმნებით.

გავრცელებული შეცდომების გასწორება
შეცდომა შესწორება მიზეზი
She can to drive.She can drive.Can-ის შემდეგ to არ გვჭირდება.
Does he must leave?Must he leave?Must-ით კითხვა does-ის გარეშე იგება.
He does not has to wait.He does not have to wait.Does not-ის შემდეგ have გამოიყენება.
You must not pay, როცა გადახდა მხოლოდ არასავალდებულოა.You do not need to pay.აუცილებლობის არქონა აკრძალვას არ უდრის.

ერთ სიტუაციაზე სამი გამონათქვამი შეადგინე: რისი გაკეთება შეგიძლია, რას ურჩევ და რისი გაკეთება არ არის აუცილებელი. მოდალური კონსტრუქცია მნიშვნელობასთან ერთად შეცვალე; მხოლოდ ერთი სიტყვის მეორით ჩანაცვლებით ნუ შემოიფარგლები.

ეს პასუხებიანი საჯარო სავარჯიშოებია, რომლებიც უფასოდაა ხელმისაწვდომი, და არა Premium-ის გაკვეთილი. აქ პასუხები კურსის პროგრესში არ ითვლება. პროგრამის ნახვა კატალოგში შეგიძლია; კურსის სავარჯიშოებს ანგარიში და მოქმედი Premium სჭირდება. არჩეულ ეტაპზე გაკვეთილები თანმიმდევრულად მიმდინარეობს, დასრულებულების გამეორება კი შესაძლებელია.