Fonetyka angielska: dźwięki i transkrypcja

Jak czytać angielską transkrypcję?

Transkrypcja angielska zapisuje wymowę za pomocą specjalnych symboli. Oznaczają one dźwięki, a dodatkowe znaki wskazują akcent i długość samogłosek. Znając te oznaczenia, możesz odczytać wymowę nowego słowa i porównać ją z nagraniem.

Fonetyka angielska wyjaśnia, jak powstają dźwięki mowy oraz jak działają akcent, rytm i intonacja. Litera nie zawsze odpowiada jednemu dźwiękowi: ta sama litera może brzmieć różnie, a jeden dźwięk można zapisać kilkoma literami.

Na przykład litera A oznacza [æ] w słowie cat i [eɪ] w name. Dźwięk [f] zapisujemy literą F w fish, a połączeniem PH w phone.

W alfabecie

26 liter

W tabeli

44 dźwięki

Główne grupy

samogłoski i spółgłoski

Podstawowe znaki transkrypcji

[ ]

Na tej stronie transkrypcję zapisujemy w nawiasach kwadratowych. W słownikach zapis fonemiczny, czyli zapis dźwięków rozróżniających słowa, często umieszcza się między ukośnikami: /kæt/. Symbole pokazują wymowę, a nie pisownię słowa.

ˈ

Znak stoi przed sylabą akcentowaną: w about [əˈbaʊt] akcent pada na drugą sylabę. Po polsku akcentujemy zwykle przedostatnią sylabę, ale w angielskim jego miejsce warto sprawdzać przy każdym nowym słowie. Podobny znak na dole [ˌ] oznacza słabszy akcent poboczny.

ː

Znak po samogłosce oznacza, że jest ona długa: see [siː]. Jej długość zależy też od sąsiednich dźwięków. Porównuj więc nie tylko czas trwania, lecz także samo brzmienie samogłosek.

Tabela opiera się na tradycyjnym brytyjskim modelu nauki wymowy: 20 samogłosek, w tym 8 dyftongów, oraz 24 spółgłoski. To 44 dźwięki, ale nie jest to stała liczba dla wszystkich odmian angielskiego. Nagrania przedstawiają amerykańską wymowę całych słów. Gdy przy słowie są dwie transkrypcje rozdzielone znakiem /, pierwsza jest brytyjska, a druga amerykańska. Zapis (r) w wariancie brytyjskim oznacza, że [r] zwykle słychać przed następną samogłoską, ale nie wtedy, gdy wymawiamy słowo osobno.

Jak wymawiać trudniejsze angielskie dźwięki?

Nowy dźwięk łatwiej opanować, gdy wiesz, jak ułożyć język i usta. Wymów go osobno, a potem w krótkim słowie: najpierw powoli, później w zwykłym tempie. Znane dźwięki możesz powtórzyć, a nowym poświęcić więcej uwagi.

[θ] i [ð]Czubek języka przy zębach

Lekko wysuń czubek języka między zęby, nie zaciskaj ich i przepuść powietrze przez wąską szczelinę. Dla [θ] w think nie dodawaj głosu. Dla [ð] w this dodaj głos: poczujesz drganie w gardle. Tych dźwięków nie ma w polskim, więc nie zastępuj ich polskim s, z, t ani d.

[w] i [v]Inne ułożenie warg

Angielskie [w] przypomina polskie ł, a [v] polskie w. Dla [w] zaokrąglij i lekko wysuń wargi, a potem płynnie przejdź do następnej samogłoski. Zęby nie dotykają warg. Dla [v] górne zęby lekko dotykają dolnej wargi, a powietrze przepływa między nimi. Oba dźwięki wymawiamy z głosem.

[r]Język bez drgania

Przy typowym angielskim [r] unieś czubek języka w stronę miejsca za górnymi zębami, ale go nie dotykaj. Powietrze przepływa swobodnie. Nie wprawiaj czubka języka w drgania jak przy polskim r. Porównaj początek słów red i run. W słownikach ten dźwięk zwykle zapisuje się jako [r], a dokładniejszy symbol to [ɹ].

[ŋ]Powietrze płynie przez nos

Przyciśnij tylną część języka do miękkiego podniebienia i dodaj głos: powietrze wypływa przez nos. Czubek języka pozostaje na dole. W sing słyszysz [sɪŋ], bez osobnego [ɡ] na końcu. [ŋ] to jeden dźwięk, nie połączenie [n] i [ɡ]. Nie jest to jednak reguła dla wszystkich słów z ng: w finger dźwięk [ɡ] zostaje.

[æ]Szerzej otwarte usta

Dla [æ] w cat otwórz szeroko usta, opuść żuchwę, a język trzymaj nisko i z przodu jamy ustnej. Nie zaokrąglaj warg. W porównaniu z [e] w bed usta są otwarte szerzej, a język znajduje się niżej. Ten dźwięk nie jest dokładnie polskim a ani e, więc porównuj swoją wymowę z nagraniem.

[ɜː] i [ə]Samogłoski z akcentem i bez

Brytyjskie [ɜː] w word jest akcentowane: język znajduje się mniej więcej pośrodku jamy ustnej, a wargi nie są zaokrąglone. W amerykańskim word odpowiada mu [ɝː], samogłoska z brzmieniem [r]. Dźwięk [ə], czyli szwa, zwykle pojawia się bez akcentu, jak w pierwszej sylabie about. Jest krótki i swobodny. Nie próbuj wymawiać go jak wyraźnego polskiego a lub e tylko dlatego, że widzisz taką literę w słowie.

Pary dźwięczne i bezdźwięczne

W każdej parze dźwięki powstają w tym samym miejscu i w podobny sposób. Różnica polega przede wszystkim na pracy głosu: przy dźwięku dźwięcznym fałdy głosowe drgają, przy bezdźwięcznym nie. Przyłóż palce do gardła i przeciągnij [s], a potem [z], żeby poczuć różnicę. W poniższych słowach porównujemy wskazane spółgłoski; pozostałe dźwięki mogą się różnić. Uważaj też na polski nawyk ubezdźwięczniania spółgłosek na końcu słów: w angielskim nie zamieniaj automatycznie końcowego [d] w [t] ani [z] w [s].

[p] - [b]

pig - big

[t] - [d]

ten - den

[k] - [ɡ]

coat - goat

[f] - [v]

fan - van

[θ] - [ð]

think - this

[s] - [z]

sip - zip

[ʃ] - [ʒ]

she - vision

[tʃ] - [dʒ]

cheap - jeep

Pary minimalne do ćwiczenia wymowy

Para minimalna to dwa słowa, które różnią się jednym dźwiękiem, na przykład ship („statek”) i sheep („owca”). Porównywanie takich słów pomaga lepiej słyszeć i wymawiać podobne dźwięki. W parach [ɪ] i [iː] oraz [ʊ] i [uː] liczy się nie tylko długość: zmienia się także położenie języka.

Jak ćwiczyć angielską wymowę?

1. Posłuchaj przykładuWybierz jeden dźwięk i posłuchaj słowa, które go zawiera. Porównaj nagranie z transkrypcją i zwróć uwagę na akcent.
2. Powtarzaj powoliWymów dźwięk, pilnując ułożenia języka i ust. Potem powtórz całe słowo i stopniowo wróć do zwykłego tempa.
3. Porównuj paryWymawiaj na przemian słowa z podobnymi dźwiękami, na przykład sit i seat. Spróbuj usłyszeć i odtworzyć różnicę, zamiast tylko przyspieszać lub zwalniać.
4. Nagraj swoją wymowęUżyj dyktafonu w telefonie i porównaj swoje nagranie z przykładem. Wyraźniej słyszysz różnicę? To już postęp. Wróć do tych słów po przerwie, żeby utrwalić wymowę.